Sáng thứ Hai tuần kế tiếp.
Sau cái trận đòn rát đít bằng cây roi mây của ba vào chiều thứ Sáu, Triết gom hết mớ bi sữa đại đem trả lại cho thằng Hùng “Biện” ngay trong buổi học hôm sau. Khỏi phải nói, lúc nhận lại bọc bi từ tay Triết, gương mặt thằng Hùng từ kinh ngạc chuyển sang nể phục sát đất. Nó không ngờ “đại ca Triết” ăn được mà cũng nhả ra được, quân tử vô cùng. Vị thế của Triết trong mắt đám con nít 3A vì vậy không những không giảm mà còn tăng lên vùn vụt.
Nhưng hôm nay là một ngày trọng đại khác: Giờ Tập làm văn.
Cô giáo chủ nhiệm lớp 3A tên là cô Diệp. Cô ngoài ba mươi tuổi, người gốc Bến Tre theo chồng về xóm Lưới này dạy học. Cô Diệp hiền như bụt, mái tóc thề kẹp nửa đầu bằng chiếc kẹp bấm màu xám, lúc nào cũng mặc bộ áo dài hoa nhí nền nã.
Cô Diệp bước vào lớp, đặt cặp da lên bàn rồi dùng viên phấn gạch một đường dứt khoát trên bảng đen, viết dòng chữ hoa nắn nót: [Tập làm văn: Em hãy tả lại một cảnh đẹp của quê hương em mà em yêu thích nhất.]
Đám con nít ở dưới bắt đầu rên rỉ như bộng.
“Trời ơi, lại tả cảnh, khó bỏ xừ!” Thằng Tèo lầm bầm, tay gãi gãi cái đầu ba phân khét nắng, mắt nhìn Triết như cầu cứu.
Trong khi tụi nhỏ xung quanh bắt đầu cắn bút, vò đầu bứt tóc, hoặc lật đật giở cuốn “Những bài văn mẫu lớp 3” cũ mèm mua lại từ mấy anh chị khóa trước, thì Triết chỉ nhìn chằm chằm vào đề bài. Khóe môi anh khẽ cong lên.
Tả cảnh quê hương miền Tây sao? Đối với một gã đàn ông ba mươi tuổi từng có những đêm đứng bên ban công chung cư cao cấp ở Sài Gòn, nhìn dòng xe cộ như những vệt sáng vô hồn mà thèm khát cái mùi bùn đất quê nhà, thì đề bài này chẳng khác nào dòng suối ký ức đang chực trào ra trên đầu ngọn bút.
Triết mở cuốn tập ô ly có nhãn vở hình siêu nhân, cầm cây bút máy Trường Sơn bơm mực tím tắp lự viết. Anh không thèm xài mấy câu văn mẫu rập khuôn kiểu: Nhà em có một con sông, nước sông xanh ngắt, hai bên bờ cây cối xanh tươi… mà đám con nít thời đó đứa nào cũng chép đi chép lại.
Anh viết bằng tất cả những gì anh đã thấy, đã thèm khát và đã đánh mất ở kiếp trước: “Quê hương em nằm bên bờ sông Tiền, nơi dòng nước chưa bao giờ ngừng chảy, dạt dào như dòng sữa mẹ nuôi nấng những rặng dừa nước de ra bờ kênh. Mỗi buổi chiều hoàng hôn buông xuống, dòng sông không có màu xanh ngắt như trong sách giáo khoa, mà nó khoác lên mình chiếc áo màu cam đỏ rực rỡ, lấp lánh như được dát vàng. Ở đó, em yêu nhất là cái gian bếp đầy khói củi của mẹ vào chiều chạng vạng. Khói rơm vương trên mái lá dừa nước, mang theo mùi mắm chưng hột vịt béo ngậy và tiếng máy đuôi tôm chạy xành xạch ngoài bến sông kêu gọi những chiếc xuồng ba lá trở về sau buổi chợ xa. Tiếng bìm bịp kêu chiều nghe con nước lớn, tiếng muỗi vo ve bên lu nước da bò trước hiên… tất cả những âm thanh ấy dịu dàng như một khúc hát ru, khiến một đứa trẻ như em dù có đi xa đến đâu, chỉ cần nghĩ về là thấy lòng mình ấm áp.”
Triết viết một mạch hết hai trang giấy ô ly, chữ viết tuy có hơi nguệch ngoạc do bàn tay chín tuổi chưa quen điều khiển cây bút máy, nhưng từng câu từng chữ đều chứa đựng một thứ tình cảm đậm đặc, sâu sắc của một linh hồn ba mươi tuổi trải đời.
“Tùng! Tùng! Tùng!” Tiếng trống hết giờ vang lên. Triết thong thả gấp tập lại, nộp lên bàn cô Diệp rồi cùng thằng Tèo ùa ra sân trường chơi tạt lon.
Buổi chiều hôm sau, đến tiết trả bài Tập làm văn.
Cô Diệp bước vào lớp với xấp tập trên tay. Gương mặt cô hôm nay có nét gì đó rất lạ. Cô không gọi cả lớp đứng dậy ổn định chỗ ngồi như mọi khi, mà đi thẳng xuống bục giảng, đứng nhìn cả lớp một hồi lâu.
“Hôm qua, cô chấm bài tập làm văn của lớp mình.” Giọng cô Diệp hơi run run, mắt cô bỗng đỏ hoe: “Đa số các em đều viết rất giống văn mẫu. Nhưng có một bài văn… đã khiến cô ngồi khóc một mình trong văn phòng trường tối qua. Bài văn đó không dùng những từ ngữ hoa mỹ rập khuôn, nhưng nó có cái hồn, có cái tình của một người con thực sự yêu cái xóm nghèo này.”
Cả lớp 3A im phăng phắc. Thằng Tèo huých tay Triết, thì thầm: “Ai mà ghê vậy mày? Chắc con Hoa lớp trưởng quá.”
Cô Diệp nhìn về phía góc lớp, ánh mắt dừng lại trên gương mặt đen nhẻm của Triết: “Nguyễn Minh Triết, em đứng lên đọc bài văn của em cho cả lớp cùng nghe.”
Triết đứng dậy, nhận cuốn tập từ tay cô Diệp. Trên trang giấy ô ly, cô Diệp đã dùng bút mực đỏ viết một số 10 to tướng, chói lọi, kèm theo lời phê viết nắn nớt đầy xúc động: “Bài văn hay nhất trong đời đi dạy của cô. Văn phong giàu cảm xúc, tả thực đến thắt lòng.”
Triết cầm cuốn tập, dùng chất giọng con nít nhưng có nhịp điệu thong thả, trầm ấm đọc lại bài văn của mình. Cả lớp học ban đầu còn xôn xao, nhưng càng nghe, tụi nhỏ càng im lặng. Cô Diệp đứng bên cạnh cửa sổ, nhìn ra hàng cây điệp cúng đang trổ bông, hai giọt nước mắt lăn dài trên má cô. Bài văn của một đứa trẻ chín tuổi đã chạm vào đúng cái nỗi niềm của một người con xa quê như cô.
Khi Triết đọc xong câu cuối cùng, cả lớp vẫn im lặng mất vài giây, rồi cô Diệp là người đầu tiên vỗ tay, kéo theo tiếng vỗ tay rào rào của đám con nít 3A. Thằng Tèo nhìn Triết như nhìn một vị thần tiên phương nào mới hạ phàm.
“Triết, bài văn này xứng đáng được tuyên dương trước toàn trường vào buổi chào cờ tuần sau.” Cô Diệp lau nước mắt, mỉm cười nhìn anh. Triết gãi đầu gãi tai, ngồi xuống ghế mà lòng dâng lên một cảm giác vừa buồn cười vừa ấm lòng. Danh hiệu “Thần đồng văn học” tự dưng từ trên trời rơi xuống đầu một gã kỹ sư công trình khô khan.
Buổi chiều hôm đó về nhà, Triết hí hửng chìa điểm 10 đầu tiên trong đời ra trước mặt ba. Ba Triết đang ngồi uống trà quao, nhìn thấy con số 10 đỏ chói thì sững sờ, lật đi lật lại cuốn tập như sợ con trai mình đi nhặt của ai về. Đến khi nghe mẹ đọc lại bài văn, ba không nói gì, nhưng khóe mắt ông đỏ hoe. Ông đứng dậy, thọc tay vào túi quần đùi, móc ra một tờ tiền giấy 200 đồng phẳng phiu duy nhất: “Nè… cầm lấy ra đầu ngõ mua cây kem ống mà ăn. Viết văn… viết văn hay lắm con!”
Triết cầm tờ 200 đồng, chạy tót ra ngõ đón chú bán kem ống trong cái nắng chiều vàng vọt. Cắn một miếng kem đậu xanh mát lạnh ê răng, anh nhìn bóng ba mẹ đang cười nói dưới gian bếp khói bay nghi ngút. Điểm 10 này, cây kem ống này, chính là đặc quyền tuyệt vời nhất mà chuyến tàu xuyên không đã ban tặng cho anh.