Những tháng cuối năm 2002, khi mùa nước nổi vừa rút đi dải phù sa cuối cùng cũng là lúc cánh đồng xóm Lưới bước vào mùa gặt nhộn nhịp. Máy gặt đập liên hợp của năm 2026 vẫn còn là câu chuyện xa vời của tương lai; thời điểm nầy, người nông dân miền Tây vẫn ra đồng cắt lúa bằng những chiếc liềm sắt cong vút, đập lúa cành cạch trên những chiếc bồn gỗ kéo bằng sức người.
Khi những chiếc ghe lườn chở đầy ắp lúa vàng xuôi dòng rạch dừa nước về nhà kho của xã, cánh đồng trơ lại những gốc rạ khô khốc.
Dưới cái nắng hanh hanh gắt gao của tháng Mười một, mặt đất đồng đồng bắt đầu nứt nẻ thành những đường rãnh chân chim sâu hoắm. Đó là thời điểm “vương quốc tuổi thơ” của Triết kích hoạt một hoạt động dã ngoại kinh điển: Đi mót lúa và nướng khoai lang dại.
“Đại ca Triết ơi! Mang bao đi mót lúa tụi bay ơi!” Tiếng thằng Tèo oang oang ngoài ngõ dâm bụt. Triết thong thả bước ra, tay cầm chiếc bao tời cũ bện bằng sợi dứa, quả đầu ba phân binh nghiệp vuông vức nghênh lên kiêu hãnh, chiếc khăn quàng đỏ hôm nay anh cột ngang trán làm băng đô nhìn bụi bặm ra trò. Theo sau anh là thằng Hùng “Biện” và mấy đứa con nít trong xóm, đứa nào đứa nấy nón lá rách vành, chân đất sẵn sàng càn quét cánh đồng.
Mót lúa không chỉ là trò chơi, nó là một hình thức tăng gia sản xuất nghiêm túc của con nít nghèo quê biển. Những bông lúa sót lại do thợ gặt cắt sót, hoặc rơi rụng trong kẽ rạ, nếu chịu khó nhặt nhạnh cả buổi chiều cũng được vài ký lô, mang về cho mẹ giã gạo nấu cơm hoặc cho bầy gà mái ăn mồi.
“Mấy đứa nghe lệnh tao, dàn hàng ngang ra, đi dọc theo các đường rãnh cày.” Triết hất hàm phân công theo sơ đồ Tối ưu hóa diện tích tìm kiếm: “Đừng có cắm đầu vô một chỗ rồi giành giật nhau. Đứa nào tìm được nhiều lúa nhất, lát nữa tao chia phần khoai to nhất!”
“Dạ đại ca!” Đám đệ tử rộ lên, lập tức tản ra như một đội quân trinh sát.
Triết thong thả bước đi trên nền đất ruộng nứt nẻ, đôi bàn tay nhỏ thó nhưng nhanh nhẹn chốc chốc lại cúi xuống nhặt một bông lúa vàng ươm, hạt mẩy chắc nịch. Linh hồn ba mươi tuổi của gã cựu kỹ sư công nghệ năm 2026 nhìn những vết nứt sâu hoắm dưới chân mà lòng dâng lên một nỗi bồi hồi. Ở tương lai, những cánh đồng công nghệ cao được san phẳng bằng tia laser, gặt hái bằng máy móc tự động, đất đai bón đầy phân hóa học nghèo nàn dưỡng chất, làm sao còn có cái mùi thơm nồng nàn của gốc rạ cháy, cái nét mộc mạc hoang sơ của đất bùn mùa khô nầy.
Đến khoảng bốn giờ chiều, khi cái nắng bắt đầu dịu lại, bao tời của đứa nào đứa nấy đã lưng lửng bông lúa. Cả đám tụ họp lại dưới bóng mát của một cây gáo cổ thụ giữa đồng.
“Đại ca coi nè, tao đào được một rổ khoai lang dại ngoài bờ liếp nè!” Thằng Hùng “Biện” hớn hở bưng ra một rổ toàn những củ khoai nhỏ bằng ba ngón tay, vỏ bám đầy đất bùn khô nhưng thịt chắc nịch.
“Tốt lắm. Thằng Tèo đi gom rơm khô lại đây.” Triết ra lệnh.
Triết không dùng cách đốt rơm ngọn lửa bùng bùng làm cháy đen thui vỏ ngoài mà bên trong sống nhăn. Anh áp dụng nguyên lý Truyền nhiệt gián tiếp qua tro ủ. Anh đào một cái hố nhỏ dưới lòng đất nứt nẻ, xếp khoai lang dại xuống dưới, sau đó phủ một lớp đất mỏng lên trên rồi mới chất rơm khô thành một đống ụ khổng lồ lên bề mặt.
Triết bật quẹt gas mồi lửa. Ngọn lửa gặp rơm khô lập tức bén nhanh, cháy bùng lên đỏ rực, tỏa ra làn khói trắng xóa, nghi ngút bay vút lên nền trời chiều xanh thẫm. Mùi khói rơm hăng hắc, thơm nồng quyện vào cái không khí hanh hao của cánh đồng rộng lớn, tạo nên một thứ mùi hương của sự tự do, tự tại mà không một thứ nước hoa xa xỉ nào ở thành phố có thể sánh bằng.
Khi đống rơm cháy rụi chỉ còn lại lớp tro tàn màu xám tro nóng bỏng, Triết dùng một cành cây gạt tro, bới lớp đất mỏng lên. Những củ khoai lang dại lúc nầy đã chín rục, vỏ ngoài sém vàng, nứt ra để lộ phần ruột khoai màu vàng ngà, bốc khói nghi ngút và tỏa ra mùi thơm ngọt lịm, béo ngậy.
“Ăn đi tụi bay!” Triết bẻ đôi một củ khoai lớn nhất, đưa cho thằng Tèo đang nuốt nước miếng ực ực bên cạnh.
Cả đám con nít ngồi bệt trên nền đất ruộng, mặt đứa nào đứa nấy bị dính muội than rơm lem luốc như quỷ nhem, nhưng miệng thì nhai nhồm nhoàm, cười toe toét. Khoai lang dại củ tuy nhỏ, nhiều xơ nhưng vị ngọt của nó thanh khiết, bùi bùi, đậm đà vị đất đai đồng nội.
Triết thong thả nhai miếng khoai cháy cạnh, mắt đăm đăm nhìn về phía hoàng hôn đang buông những vệt màu đỏ rì, tím thẫm xuống rặng dừa nước xa xăm. Anh biết, đĩa khoai nướng thô sơ chiều nay chính là hương vị tinh khôi cuối cùng của một nền văn minh nông nghiệp xưa cũ, thứ sẽ sớm bị thay thế bởi làn sóng đô thị hóa ở tương lai.
Vương quốc tuổi thơ năm 2002 của anh, dẫu có lem luốc muội than rơm, dẫu có những đường nứt nẻ của đất đồng, nhưng lại chứa đựng một sự bình yên nguyên bản, sưởi ấm và làm điểm tựa vững chắc cho tâm hồn gã trước khi bước vào những trận chiến công nghệ khốc liệt tiếp theo.