Tháng Tám âm lịch chạm ngõ cù lao xóm Lưới bằng những cơn mưa bong bóng phập phồng trên mặt sông Tiền vào mỗi buổi chiều muộn. Thế nhưng, cái lạnh lẽo của những cơn mưa dầm không làm giảm đi cái không khí háo hức, sục sôi của đám con nít trong xóm. Tết Trung thu đang đến rất gần.
Thời điểm năm 2002 nầy, thị trường chưa có sẵn những chiếc lồng đèn nhựa xài pin, phát nhạc Trung Quốc tràn lan như ở tương lai. Đối với lũ trẻ nghèo xứ cù lao, sở hữu một chiếc lồng đèn khung tre dán giấy kính đỏ hình ngôi sao, hình con cá vàng là một niềm ước ao cháy bỏng. Đặc biệt năm nay, hãng nước ngọt Coca-Cola và Pepsi tung ra một chương trình khuyến mãi chấn động: Tích lũy năm nắp khoen lon nước ngọt để đổi lấy một chiếc lồng đèn giấy xếp hình lon nước cực kỳ bắt mắt.
Cả xóm Lưới lập tức rơi vào một cuộc đại chiến săn lùng nắp khoen lon. Đám thằng Tèo, thằng Hùng “Biện” suốt ngày đi sục sạo khắp các bờ mương, bãi rác nhưng lượm chẳng được bao nhiêu. Xứ cù lao nghèo nầy, ngày thường mấy ai có tiền mua nước ngọt lon mà uống, họa hoằn lắm mới có mấy ông đám giỗ, đám cưới xả láng mới có vỏ lon quăng ra.
Nhìn đám đệ tử mặt mày bí xị, cọng khăn quàng đỏ rủ rượi vì không tìm ra nắp khoen, Triết với linh hồn của một gã kỹ sư công nghệ kiêm nhà quản lý dự án năm 2026 khẽ nhếch mép cười.
“Mấy đứa làm ăn thủ công như vậy thì tới mùa quýt năm sau cũng không có lồng đèn rước cỗ.” Triết nghênh quả đầu ba phân binh nghiệp lên, thong thả nói với đám đệ tử đang ngồi chụm đầu bên sàn nước: “Muốn có nhiều nắp khoen, phải dùng tư duy kinh tế, thiết lập Chuỗi cung ứng ngược.”
Thằng Tèo với thằng Hùng ngơ ngác nhìn nhau, tai lùng bùng không hiểu “chuỗi cung ứng” là cái mô tê gì. Triết không giải thích nhiều, anh bắt tay vào hành động, khuấy đảo cả cái xóm nghèo bằng một chiêu trò độc nhất vô nhị.
Sáng hôm sau, một bảng thông báo bằng giấy tập học sinh, viết bằng mực tím Thiên Long nắn nót được dán ngay gốc cây điệp trước nhà nội Triết. Nội dung vỏn vẹn: TRẠM THU MUA PHẾ LIỆU CÔNG NGHỆ CAO CỦA ĐẠI CA TRIẾT.
3 nắp khoen lon nước ngọt = Đổi 1 viên kẹo ú đường thốt nốt thơm ngon.
5 nắp khoen lon nước ngọt = Đổi 1 chiếc súng cọng chuối bắn dây thun bách phát bách trúng do đích thân đại ca chế tạo.
Đặc biệt: Ai mang tới 10 nắp khoen = Được đại ca bao một suất xem ké tivi màu nhà ông Năm “Thợ Bạc” suốt một tuần không tính tiền quạt mo cau!
Chiến dịch lập tức tạo nên một làn sóng chấn động. Kẹo ú đường thốt nốt của bà nội Triết thì thơm béo khỏi bàn, còn súng cọng chuối của Triết thì cải tiến có báng súng, bắn phát nào gãy cành dâm bụt phát đó, đứa nào cũng thèm.
Triết phân công thằng Tèo làm “Trưởng ban hậu cần”, phụ trách quản lý kho bãi nắp khoen. Thằng Hùng “Biện” làm “Thông tin liên lạc”, chạy khắp các ngõ hẻm, từ xóm Trên xuống xóm Dưới để loa tin. Bản thân Triết đóng vai trò “Nhà đầu tư chiến lược”, anh dùng số tiền cắc tích góp được từ việc nhổ tóc sâu cho nội để mua kẹo ú, và dành hai tiếng mỗi buổi chiều để chặt bẹ chuối sau vườn ráp súng dây thun.
Chỉ trong vòng ba ngày, “Trạm thu mua” của Triết đông như trẩy hội. Con nít xóm Lưới, và thậm chí cả đám xóm Trên, đổ xô đi gom nắp khoen lon. Chúng nó lội xuống những con mương sình lầy, lục lọi dưới gầm sàn các nhà giàu trong xã, năn nỉ xin xỏ các quán nước mía bên kia sông. Tất cả nguồn lực phế liệu của cù lao đều đổ dồn về tay Triết theo một dòng chảy logistics hoàn hảo.
Đến ngày thứ năm, kho hàng của thằng Tèo đã tích lũy được một con số khổng lồ: Hơn hai trăm chiếc nắp khoen lon bóng loáng được xỏ thành từng xâu bằng dây ni-lông gọn gàng.
Triết ngồi trên chiếc ván gõ nhà nội, thong thả dùng ngón tay đếm lại thành quả. Lòng anh dâng lên một sự tự hào xen lẫn buồn cười.
Ở tương lai năm 2026, anh từng tham gia vào những chiến dịch gọi vốn triệu đô, thiết kế những hệ thống phần mềm quản lý kho vận cho các tập đoàn đa quốc gia. Nhưng chưa bao giờ anh tìm lại được cái cảm giác phấn khích, vui sướng tột cùng như khi nhìn thấy đống nắp khoen lon rỉ sét nầy. Cái chiêu trò “thu mua phế liệu” thô sơ nầy, hóa ra lại là bài học đầu đời về kinh tế học, về cách vận hành dòng người và dòng hàng hóa mà không một trường đại học danh tiếng nào có thể dạy một cách sống động đến thế.
“Tổ cha mày thằng quỷ nhỏ! Mày bày cái trò gì mà tụi nhỏ kéo tới rần rần làm tao nhức cái màng tang quá trời.” Bà nội từ trong nhà bước ra, miệng bỏm bẻm nhai trầu nhưng mắt cười híp lại, đưa vạt áo bà ba sờn vai lên lau mồ hôi cho anh.
“Nội coi nè! Nhiêu đây nắp khoen là đổi được mấy chục cái lồng đèn luôn đó nội!” Triết nhe răng cười toe toét, khoe xâu nắp khoen kêu lách cách vui tai: “Năm nay con sẽ đổi cho nội một cái lồng đèn lon Pepsi bự thiệt bự treo trước hiên nhà cho sáng trưng luôn!”
Bà nội phì cười, gõ nhẹ vào quả đầu ba phân của anh: “Tao già cái đầu rồi còn chơi lồng đèn gì ông tướng! Lo mà chia cho thằng Tèo, thằng Hùng tụi nó chơi kìa.”
Chiều hôm đó, Triết dắt đầu sỏ hai đứa đệ tử, ôm bao nắp khoen lon lên đại lý bách hóa trên huyện để đổi lồng đèn. Khi ba đứa ôm ba chục chiếc lồng đèn giấy xếp màu đỏ, màu xanh rực rỡ trở về xóm Lưới, cả đám con nít trong xóm ùa ra đón như đón người hùng. Triết thong thả phát lồng đèn cho những đứa có công trạng lớn nhất, rồi chia đều cho những đứa trẻ nghèo trong xóm không có điều kiện thu gom.
Đêm hôm đó, dẫu chưa tới Trung thu, cả khúc đê xóm Lưới đã lung linh ánh nến từ những chiếc lồng đèn giấy xếp. Tiếng la hét, tiếng cười đùa vang động cả một khúc sông Tiền lộng gió. Triết đứng dưới bóng cây điệp già, chiếc khăn quàng đỏ khẽ lay động trong đêm mưa nhẹ, lòng tràn ngập một niềm hạnh phúc viên mãn. Vương quốc tuổi thơ năm 2002 của anh, với chiêu trò thu mua phế liệu khuấy đảo xóm làng, đã để lại một vệt sáng rực rỡ nhất, sưởi ấm cho tâm hồn gã kỹ sư công nghệ đi qua những năm tháng thanh xuân vĩ đại sau nầy.