Con đò chật vật cập bến bên kia sông sau một hồi luồn lách giữa dòng nước xiết. Gia Huy vội vã cảm ơn ông lão lái đò rồi theo ánh đèn pin leo loét, rảo bước trên con đường đê sũng nước dẫn vào xóm nhỏ. Sau một hồi hỏi thăm vài người dân đi soi ếch đêm, anh mới biết Thảo My chính là con gái út của ông giáo Nguyễn, một bậc túc nho thanh liêm, dẫu gia cảnh bần hàn nhưng khí tiết ngút trời, quanh năm sống bằng nghề bốc thuốc Nam cứu người và dạy chữ cho trẻ nghèo trong làng.
Dinh cơ của ông giáo Nguyễn nằm nép mình sau một giậu mồng tơi xanh mướt, chỉ là một ngôi nhà ba gian lợp mái lá đơn sơ nhưng mảnh sân trước được quét dọn vô cùng sạch sẽ.
Gia Huy bước đến trước cửa gỗ, gõ ba tiếng dứt khoát: “Xin hỏi, có ông giáo Nguyễn ở nhà không ạ?”
Một lát sau, cánh cửa gỗ khẽ kẹt mở. Một cụ già tóc bạc phơ, mặc bộ đồ bà ba vải thô nhuộm màu nâu sồng bước ra. Tay ông cụ cầm cây đèn dầu, đôi mắt quắc thước dẫu đã hằn vết chân chim nhưng vẫn sáng quắc, nhìn chằm chằm vào gã trai trẻ ăn vận Tây học trước mặt.
“Cậu tìm lão có việc chi giữa đêm hôm khuya khoắt thế này?” Ông giáo Nguyễn lên tiếng, giọng trầm ấm nhưng đầy uy nghiêm.
Gia Huy vội cúi đầu làm lễ, cung kính thưa: “Thưa ông giáo, cháu là Lâm Gia Huy, con trai trưởng của ông Lâm Nghị bên kia sông. Nay cha cháu đang lên cơn bạo bệnh, chứng đầu phong dữ dội, các danh y đều đã bó tay. Cháu nghe danh nhà ông giáo có bài thuốc Nam gia truyền thần hiệu, kính xin ông giáo và cô Thảo My rủ lòng thương, sang bên dinh cơ cứu cha cháu một mạng. Ơn sâu này nhà họ Lâm cháu nguyện khắc cốt ghi tâm.”
Nghe đến ba tiếng “Lâm Gia Huy” và “nhà họ Lâm”, sắc mặt ông giáo Nguyễn bỗng chốc sa sầm lại. Ông khẽ hạ cây đèn dầu xuống, nụ cười trên môi bảng lảng một nỗi cay đắng xen lẫn khinh bạc. Ông nhìn từ đầu đến chân Gia Huy, từ mái tóc chải chuốt đến chiếc đồng hồ vàng lấp lánh nơi cổ tay.
“Hóa ra là cậu Ba nhà họ Lâm mới ở bên Tây về.” Ông giáo Nguyễn vuốt râu, thanh âm lạnh lùng như nước sông đêm: “Lão tưởng nhà họ Lâm các người giàu nứt đố đổ vách, tiền bạc chất cao như núi, hễ có bệnh là rước thầy trên tỉnh, mua thuốc ngoại kim thời, chứ cái thứ thuốc lá dại mọc bờ mương của hạng bần dân tụi lão, làm sao xứng đáng được đưa vào dinh cơ lộng lẫy đó?”
Gia Huy giật mình, vội vàng phân bua: “Thưa ông giáo, lúc này tính mạng cha cháu ngàn cân treo sợi tóc, y học phương Tây hay thuốc Bắc đều không hiệu nghiệm. Xin ông giáo bớt chút thành kiến mà ra tay cứu người!”
“Thành kiến?” Ông giáo Nguyễn bật cười khan một tiếng, thanh âm chứa đựng sự phẫn nộ tích tụ từ bao năm: “Cậu Ba à, lão không có thành kiến với người bệnh, lão chỉ không muốn đặt chân vào cái nơi mà người ta dùng tiền để chà đạp lên lòng tự trọng của kẻ khác thôi. Cha của cậu ông Lâm Lớn, ngày trước cậy thế nhiều tiền, ép dân nghèo bán ruộng, xem mạng người như cỏ rác, lúc nào cũng nghếch mặt lên trời, coi khinh thuốc Nam của ông cha ta là thứ bùa chú nhảm nhí. Nhà giàu các người có thuốc tiên cũng không chữa nổi cái thói kiêu căng đức độ đó đâu!”
Nói đoạn, ông giáo Nguyễn dứt khoát quay lưng, định bụng khép cánh cửa gỗ lại.
“Thầy ơi! Xin thầy nghe cháu nói một lời!” Gia Huy quýnh quáng, không màng đến bùn đất sình lầy dưới chân, anh quỳ sụp xuống ngay trước ngưỡng cửa bục đá.
Bao nhiêu cái tôi của một trí thức học thức bên Pháp, bao nhiêu sự kiêu hãnh của một công tử tổng đốc… lúc này đều tan biến trước tấm lòng hiếu thảo dành cho cha. Giữa màn đêm lạnh giá, gã trai thành thị quỳ gối chịu tội, ánh mắt khẩn thiết nhìn theo bóng lưng gầy guộc của người thầy già, cầu xin một phép màu mờ mịt giữa đêm giông.