Hơn một năm nay chuyện đất đai lúa thóc trong nhà do Mơ lo liệu, nếu tá điền đến khóc lóc thì cô là đầu mối liên can đầu tiên.
Khách đến xem mắt vẫn chưa về, Mơ gật đầu chào hỏi một lượt rồi đi ra sân.
Giữa sân, một người đàn bà tóc tai tán loạn, ngồi bệt dưới nền đất nóng khóc thảm thương. Bà Ký đứng bên cạnh, mày nhíu chặt, giọng sang sảng vang giữa trời.
“Nhà tao cho tá điền mướn đất thu huê lợi* đều đặn mỗi mùa, mùa trước mưa nhiều lúa thất, lại thêm nhà thằng Tám thọt đông con nên cô Tư bây mới thương mà cho nhà nó thiếu tới mùa này. Còn nhà bây có hai vợ chồng với một đứa con cũng đòi thiếu hai mùa, không cho thì bây khóc lóc ăn vạ, nói nhà tao ở ác. Thương tá điền tụi bây nên làm phước cho thiếu, giờ vợ chồng mày dựa vào cái lòng thương để cắn lại, tụi bây làm vậy coi được hông?”
*huê lợi: phần sản lượng tá điền phải nộp cho điền chủ
Bà Ký nói xong chống hông thở hồng hộc, cái nóng dưới đất bốc lên, mặt trời bên trên dội xuống, mồ hôi rơi ra theo mấy cái vung tay.
Người phụ nữ vẫn khóc nức nở, đứa con nhỏ bám càng sau lưng mẹ khóc đến mức sắp ngất đi.
Trời nắng như đổ lửa vẫn không làm chùn bước người hóng chuyện thị phị. Người vây xem đứng chen chúc bên ngoài, mặt dù tôi tớ trong nhà đã ra đuổi đi nhưng không giải tán được.
Thấy mặt bà Ký mặt đỏ gay, Mơ bước lên gọi: “Má vô trong nhà đi, chuyện ngoài này để con với anh Hai lo.”
Bà Ký quay lại, nặng nề hừ một tiếng: “Mày nhìn đi, nhìn đi! Tao nói đám người này cho ăn no sẽ cắn ngược lại rồi. Hôm bữa mày còn năn nỉ giảm huê lợi cho tụi nó, giờ mày coi!”
Chẳng biết vì cái nóng ngoài trời hay vì đôi mẹ con đang quỳ trên đất mà bà Ký gặp ai “dội” người ấy. Vốn dĩ nhà đang có khách, đâu ai muốn làm ầm ĩ xấu mặt, nhưng tính bà hễ gặp chuyện bực mình là sẽ nói cho hạ cơn tức trước rồi mới nói lý sau.
Người đàn bà kham khổ ngẩng đầu lên nhìn Mơ, ngập ngừng giây lát rồi thỏ thẻ gọi một tiếng cô Tư.
Ai cũng biết cậu Hai Sự tuy là con trai lớn trong nhà, nhưng chuyện ruộng vườn thì cô Tư Mơ biết rõ hơn. Đó là nói xa, còn nói gần thì cô Tư là người đi thu lúa, nên muốn “xoá nợ” cũng phải tìm cô mới được.
“Vô nhà rồi nói. Ngoài này nắng, thằng nhỏ sắp chịu không nổi rồi.”
…
Bà Ký thấy cũng lạ. Thường khách đến chơi, thấy nhà có chuyện thì sẽ xin phép về trước để gia chủ tiện xử lý. Đằng này khách cứ dính lấy cái ghế, nói trời nóng quá chưa muốn về. Bà không tiện đuổi nên vẫn phải cười như hoa mà tiếp chuyện.
Đáng lẽ định kêu hai mẹ con ra nhà sau để hỏi cho rõ, nhưng có khách bên nhà trai góp lời.
Ông nói: “Người ta hay nói có tật giật mình, nếu mình lén dàn xếp, e khó làm người ta phục. Huống chi nhà chị Ký đây là điền chủ có ăn có thế, không rõ ràng dễ sanh điều dị nghị. Tá điền nhìn vào cũng khó yên lòng. Thôi thì để họ ở nhà trên mà nói cho ra lẽ, bà con ai nấy đều thấy, sau này khỏi ai dị nghị.”
Bà Ký vuốt mồ hôi trên má, gật gù khen khách nói phải, đành “xử án công khai”.
Người phụ nữ dáng vẻ kham khổ, đầu quấn khăn rằn Nam Bộ, vừa khóc vừa chắp tay:
“Dạ thưa bà, thưa cô Tư, nhà con được bà với cô thương tình cho thuê một dây ruộng* để làm. Mà bà cũng biết, mùa rồi lúa thất, nếu nộp đủ huê lợi thì cả nhà con chết đói hết, con có xin cô Tư cho thiếu lại, đợi mùa này trả…”
*Một dây ruộng: thường chỉ bề ngang của thửa ruộng, ước tính khoảng 30 mét
Nói đến đây nước mắt chực rơi ra, người đàn bà cố nén lại, vẻ mặt vì thế trở nên méo mó khó coi.
Đứa con nhỏ ôm cổ mẹ, chẳng biết tại sao càng khóc càng to, liên tục vạch áo mẹ đòi bú.
Dường như đang khó chịu vì sự khổ cực bao trùm tấm thân khốn khổ, người phụ nữ vung tay tát mấy cái vào mặt con, nhanh quá nên không ai cản kịp.
Mơ hoảng hốt kéo đứa nhỏ ra, nói lớn: “Sao đánh nó? Nó đói mà!”
Đứa bé bị đánh khóc càng đứt ruột hơn, Mơ vẫy tay, bảo chị Sáu bếp đưa nó vào trong ăn cơm.
Người phụ nữ vừa khóc vừa kể, mùa trước lúa thất, dù đã cho nợ nhưng đến mùa này vẫn không đủ lúa để nộp. Chồng chị suốt ngày say xỉn, đem hết lúa đi đổi rượu, giờ không có gì để trả nên mới qua xin nợ thêm một mùa nữa. Hồi nãy tới, nhà có khách nên anh Năm Cóc không cho vào, chị tưởng điền chủ tuyệt tình nên khóc lóc om sòm ngoài cổng. Bà con thấy vậy nên kéo tới “góp mặt cho đông vui”.
Bà Ký bưng ly trà, uống một ngụm như uống phải ly rượu đắng. Khách thì vẫn ngồi ung dung uống trà như không có ý định về, thiệt tình khó xử.
Con Lựu núp dưới nhà bếp ngó lên, nó cũng thắc mắc, lần đầu nó mới thấy khách khứa chi mà lạ lùng quá. Thế là nó lén nhìn về phía “dượng Ba” đẹp trai đang đứng trong góc. Lựu càng thêm khó hiểu, trong khi mọi người đang hướng mắt nhìn về nhân vật chính là người phụ nữ đang quỳ kia, thì cái người kia lại nhìn cô Tư.
Lạ thiệt là lạ!
Người phụ nữ nắm lấy góc khăn quấn đầu lau nước mắt, càng lau càng làm gương mặt lem nhem.
“Thưa bà, bữa nay con lên đây là để xin nợ thêm một mùa nữa chứ không phải muốn quậy quạng chi, xin bà thương con với!”
Bà Ký đập bàn, chỉ tay nói lớn: “Mày coi cái nết của mày giống đang xin xỏ hay là đang ép tao? Mày làm chuyện rùm beng từ đầu trên tới xóm dưới, ăn vạ nói nhà tao ép bức tá điền. Sớm không tới muộn không tới, chọn ngay bữa nay nhà có khách mà tới, rồi mày nói vậy ai tin cho được?”
Người phụ nữ không trả lời nữa, chỉ còn tiếng khóc thút thít. Có lẽ lời bà Ký cũng đúng một phần, chọn hôm nay không phải ngẫu nhiên.
Mơ đứng nghe chăm chú, nhưng cứ có cảm giác có ai đang nhìn mình. Ngẩng đầu lên, cô thấy một chàng trai trẻ đang đứng trong góc nhà đối diện, lọt giữa đám đông lao xao. Anh trông điềm tĩnh nhưng rất nổi bật.
Không chỉ vì vẻ ngoài ưa nhìn và chiều cao vượt trội, mà khí chất của anh cũng khác hẳn những người xung quanh. Bị phát hiện, anh không hề lúng túng mà chỉ mỉm cười, gật đầu chào Mơ rồi quay đi.
Bà Ký thở hồng hộc vì tức, xoay người tìm Sự.
Sự là con trai lớn trong nhà, bà Ký vẫn mong con trai ra dáng một trụ cột gia đình, giải quyết êm đẹp chuyện này.
“Rồi thằng Hai đứng trơ ra đó làm gì nữa?”
Hai Sự nghe chuyện từ đầu tới cuối, mấy lần muốn lên tiếng mà không biết nói cái gì. Trong đầu anh lùng bùng hết cả lên, gì mà nộp năm giạ thiếu bảy giạ, gì mà huê lợi một công bớt hai giạ. Vậy là hồi cha còn sống thì huê lợi bao nhiêu, bây giờ huê lợi bao nhiêu? Rồi bây giờ cho nợ thêm thì mùa sau tá điền phải nộp bao nhiêu?
Sự còn đang lơ ngơ thì thấy Mơ đánh mắt ra hiệu, tò mò không biết em gái muốn làm gì, lời muốn hỏi nuốt ngược trở vào.
Mơ đi tới đỡ người phụ nữ dậy, do quỳ lâu quá nên chân chị run run đứng không vững. Chị nhất quyết không chịu lên ghế ngồi, khúm núm ngồi bệt dưới nền nhà.
Mơ không ép nữa, chậm rãi nói: “Như chị nói, lúa thóc bị chồng chị đem bán hết, dù tôi có đòi thì cũng không đòi được. Nay chị đã bất chấp hết mà lên đây xin thì tôi cũng xem xét cho, huê lợi mùa trước với mùa này của chị tôi bỏ luôn, không đòi nữa.”
Người phụ nữ nghe vậy thì cuống cuồng định quỳ, Mơ đưa tay ngăn lại.
Cô gái nhỏ đứng giữa nhà, mắt vẫn nhìn người phụ nữ, giọng lớn hơn chút, đủ cho những người có mặt nghe được.
“Lần trước giúp đỡ chị là tôi thương đứa nhỏ, nhưng lần này được nước làm tới là chị sai. Tôi giúp chị là tôi có lòng thương, chứ tôi không có nghĩa vụ phải giúp ai cả. Mong chị hiểu và nhớ cho đây là lần cuối. Muốn cầu tình thì trước phải hành xử đúng nghĩa đã. Tôi cũng mong chị là người duy nhất hành xử như vậy.”
Người phụ nữ giật mình, tim đánh thót một cái. Mà không chỉ một người, bà Ký với những người xung quanh cũng ngạc nhiên không thôi.
Lần đầu tiên bà Ký thấy dáng vẻ này của con gái nhỏ. Trước giờ bà vẫn biết con gái giỏi giang tháo vát, nhưng lần này hình như hơi… cứng cỏi.
Lựu trốn trong góc vô thức nuốt ực một cái, cô Tư của nó sao tự dưng đáng sợ vậy nè?
Hôm đó nháo nhào một trận đến tận chiều. Thấy khách chưa về, bà Ký thuận miệng giữ lại ăn cơm chiều, mời chơi ai dè đồng ý thật. Thế là cả nhà lại lật đật bắt gà làm vịt đãi khách.
Lúc đang cắt bắp chuối làm gỏi, Lựu hững hờ buông câu “mặt dày no bụng”, làm cả bếp cười mãi không thôi.
…
Theo lệ thường, sau khi coi mắt, hai bên sẽ hẹn ngày trả lời, thường là chừng bảy bữa. Nhưng thật ra, phần nhiều nhà trai đã dò hỏi kỹ từ trước, nên kết quả thế nào thì cũng phải chờ coi ý nhà gái.
Hôm sau, khi ăn cơm xong, mọi người quây quần trên nhà lớn, bà Ký gật gù nhắc chuyện.
“Tao thấy nhà bên đó giàu mà lại có tiếng nhơn đức, con cái thì học cao. Nhất là thằng thứ Tư, cao ráo bảnh bao, du học bên Pháp về. Con Thu gả về đó có khi sau này được làm bà lớn, khỏe tấm thân biết bao nhiêu. Hồi ở trên đó có nghe về nhà ông bà Thông đó hông, vợ thằng Sự?”
Vợ Sự lễ phép đáp: “Nhà con nói là ở Châu Đốc chớ thực ra chưa phải ngay giữa tỉnh lỵ, còn ở xa ngoài kênh chút. Nhưng cũng nghe tiếng nhà họ. Ông Thông đó hồi trước làm quan lớn trong tỉnh, sau nghỉ hưu về vườn mà dân vẫn thương lắm vì ổng sống có đức. Còn cậu Tư nhà đó thì khỏi nói, nội cái mã đẹp trai thôi là đủ làm mấy cô mê mệt, vậy mà cậu còn là người có ăn học, không có bậy bạ bao giờ.”
Bà Ký gật gù: “Tao nhìn là tao ưng bụng liền. Con Thu không gả chỗ này thì chờ chỗ nào nữa?”
Thu xụ mặt: “Má mới gặp người ta một lần, sao má biết tốt xấu ra sao? Với lại gả đi xa lắc xa lơ như vậy, có khổ má cũng có biết được đâu?”
Bà Ký sẵn giọng: “Tao lớn hơn mày một bó tuổi, ai được ai không tao liếc mắt là biết liền. Ông bà bên đó khó tính mà ăn ở có đức, mày nghe lời tao, gả đi không thiệt đâu.”
“Bên đó xa quá, về đó lỡ nhớ nhà, lỡ má bệnh về thăm cũng khó khăn. Con… con hổng ưng đâu!”
Ba Thu tính nết nhu mì, thường nói sao nghe vậy nên bà Ký chưa từng nặng lời với cô. Vậy nên khi cô nói xong, mất một hồi bà Ký mới nhận ra cái mùi nổi loạn. Cơn giận bùng lên, bà giằng mạnh ly trà trên tay xuống bàn, nước văng ra ngoài.
“Không ưng là không ưng sao mày nói tao nghe? Nhà đó giàu nhất nhì cái Châu Đốc, thằng con trai cũng có tài có đức. Cả tá người nhờ cậy mối mai không được, đâu mày nói tao nghe mày chê chỗ nào?”
Thu không kìm được, giọng nghẹn đi: “Đâu phải giàu có quyền thế là mình cứ sáp vô, có tình có nghĩa mới ham chớ. Mấy năm nay cứ chỗ nào có của là má ép con ưng, má gả con hay bán con mà làm vậy?”
Sự đang cắt lá chậu cây kiểng, nghe vậy thì dừng tay: “Con Ba nói chuyện sao kỳ quá, má thấy chỗ này được mới phân tách mày nghe. Phận con cái, cha mẹ đặt đâu con ngồi đó, ở đâu ra cái kiểu ăn nói mất dạy như mày.”
Tính Thu mềm mỏng, nói chuyện với ai cũng dịu ngoan, nên ai nói chuyện với cô cũng tự khắc hạ giọng. Sự thì trước giờ ít khi ở nhà, lần này bị anh trai rầy nặng lời, Thu bật khóc thành tiếng.
“Em thấy nhà giàu có thường nhiều phép tắc, ngó thấy bác trai sợ bà Thông một phép, chắc bả phải khó hầu lắm.”
Bà khí hừ lạnh: “Bả có khó thì khó được bao lâu mà lo? Mày gả về bên đó ráng chịu cực khổ phụng dưỡng ổng bả vài năm, chừng ổng bả đi rồi thì của ăn của để vợ chồng mày hưởng.”
Mơ sặc nước trà văng đầy bộ ván ngựa, bà Ký nhăn mặt nhìn qua, định mắng cho một trận thì đúng lúc thấy con dâu nôn khan, định nói gì cũng quên sạch hết.
Hết chương 6