Xóm Lưới vào mùa nước nổi năm 2002 không chỉ có tiếng sóng vỗ bì bõm dưới sàn nhà hay những buổi trưa tắm sông mát rượi, mà còn gắn liền với một “đặc sản” cực kỳ quen thuộc của miền quê thuở ấy: những buổi tối cúp điện tối om.
Hệ thống lưới điện nông thôn thời bấy giờ chưa được nâng cấp, chỉ cần một trận mưa giông hơi lớn ở phía chợ huyện hay một nhánh cây gáo già gãy quẹt trúng đường dây hạ thế là cả một vùng cù lao lập tức chìm vào bóng tối.
Cạch. Chiếc bóng đèn huỳnh quang duy nhất giữa nhà Triết khẽ chớp tắt hai nhịp rồi phụt tắt ngỏm. Tiếng chiếc quạt bàn MD kêu vù vù cũng lịm dần, trả lại không gian yên ắng đến lạ thường, chỉ còn tiếng gió chướng thổi là đà qua vách lá dừa nước và tiếng muỗi vo ve bắt đầu mở hội.
“Trời đất ơi, lại cúp điện nữa rồi!” Mẹ Triết từ dưới sàn nước dõng dạc ta thán, tiếng dép nhựa lẹt quẹt trong bóng tối tìm cái quẹt gas.
Một ngọn đèn cầy màu đỏ được thắp lên, cắm vội trên chiếc nắp khoen lon sữa bò. Ánh lửa màu vàng cam leo lét, nhảy múa theo từng cơn gió lùa, hắt những chiếc bóng khổng lồ của cả nhà lên vách lá dừa nước. Tiếp đó là một khoanh nhang muỗi màu xanh lục hiệu Jumbo được ba châm lửa, đặt trên chiếc đế sắt nhỏ ngay góc cửa. Mùi nhang muỗi thơm nồng, hăng hắc quyện với mùi sáp đèn cầy chảy ra, tạo nên một thứ mùi hương đặc trưng của những đêm mất điện vùng quê.
“Triết ơi! Qua nhà ông nội chơi mày ơi!” Tiếng thằng Tèo gọi vọng qua từ bờ đê dừa nước. Nhà ông nội Triết nằm cách nhà anh chỉ một khoảnh sân nhỏ. Những đêm mất điện thế này, thói quen của người dân xóm Lưới là không ai ở trong nhà chịu nổi cái nóng và muỗi cắn. Người ta thường tụ tập ra trước sân, ngồi trên những chiếc vạt tre hoặc chiếc đôn gỗ để hóng gió sông và tán dóc.
Triết thong thả bước qua sân nhà nội. Dưới ánh trăng rằm tháng Tám sáng vằng vặc soi bóng xuống mặt nước sông Tiền lấp loáng, cả đám con nít xóm Lưới đã tụ tập đông đủ. Có thằng Tèo “đầu gấu”, thằng Hùng “Biện” và cả con Hoa lớp trưởng đang ôm một chiếc gối ôm nhỏ để đỡ sợ muỗi.
Ông nội Triết là một cụ già ngoài bảy mươi tuổi, tóc bạc phơ như cước, người quấn chiếc khăn rằn Nam Bộ, miệng đang móm mém nhai miếng trầu cay, ngồi chễm chệ trên chiếc võng dù mắc giữa hai gốc cây điệp già.
“Tụi bay qua đủ chưa? Ngồi xích vô trong cái vòng nhang muỗi này kẻo muỗi vằn nó chích chừa thịt nghe con.” Ông nội cười khà khà, tiếng guốc gỗ khẽ quẹt xuống đất cho chiếc võng đung đưa chậm rãi.
Linh hồn ba mươi tuổi của Triết ngồi bệt xuống mép vạt tre cạnh con Hoa. Nhìn làn khói nhang muỗi uốn lượn dưới ánh trăng, anh thấy lòng mình bình yên đến lạ kỳ. Ở tương lai năm 2026, những đêm mất điện thế này chỉ còn là ký ức xa xỉ khi nhà nào cũng có máy phát điện hoặc đèn tích điện sáng choang, người lớn thì cắm mặt vào màn hình điện thoại vuốt mạng xã hội, làm gì có cái cảnh xóm giềng quây quần bên hiên nhà thế này.
“Nội ơi! Đêm nay cúp điện tối om hà, nội kể chuyện ma hồi sửa hồi xưa cho tụi con nghe đi nội!” Thằng Tèo vừa gãi sột soạt vết muỗi cắn trên chân vừa háo hức nài nỉ.
Con Hoa nghe tới chữ “ma” thì khẽ nép sát vào vai Triết, hai tay ôm chặt cái gối, nhưng đôi mắt tròn xoe vẫn không giấu được sự tò mò.
Ông nội nhấp một hớp nước trà quao đặc quánh trong chiếc ly xây chừng, khà một tiếng dài rồi hạ giọng xuống trầm thấp, bí hiểm:
“Được rồi, đêm nay tao kể cho tụi bay nghe chuyện… Ma lùm cheo ngoài bờ rạch chuối nước phía sau xóm mình hồi năm Thìn bão lụt.”
Cái giọng trầm khàn, đều đặn của người già hòa cùng tiếng ếch nhái kêu uôm uôm ngoài bãi sình lập tức kéo không gian đặc quánh lại. Đám con nít nín thở, không đứa nào dám ho he một tiếng.
“Tụi bay biết cái lùm cheo là cái gì không?” Ông nội nheo mắt hỏi: “Đó là những bụi cây dại mọc um tùm, đan xen rễ dừa nước sát mé rạch, nơi tối tăm mà ánh mặt trời không bao giờ rọi tới được. Hồi đó, có ông hai Đờn đi soi ếch ban đêm. Trời tối đen như mực, ổng cầm cây đèn bão đi dọc bờ rạch thì bỗng nghe tiếng kẽo kẹt… kẽo kẹt phát ra từ trong lùm cheo…”
Ông nội vừa kể vừa đưa tay quơ qua quơ lại trong không khí, cái bóng của bàn tay ông hắt lên vách lá chuyển động như một con quái vật.
“Ông hai Đờn tưởng là con rùa hay con trăn nước, bèn rọi cái đèn bão vô coi. Tụi bay biết thấy cái gì không?” Ông nội đột ngột dừng lại, mắt trợn tròn nhìn thằng Tèo.
“Thấy… thấy cái gì nội?” Thằng Tèo nuốt nước miếng cái ực, mặt mày xanh mét.
“Thấy một đứa con nít… tóc dài chấm vai, ngồi quay lưng lại, hai cái chân thả thòng lỏng xuống nước khua bì bõm. Ông hai mới kêu: Con đứa nhà ai đêm hôm ra đây ngồi chơi vậy mậy?. Cái đứa nhỏ đó từ từ quay cái đầu lại…” Ông nội hạ giọng nhỏ xíu, làm đám con nít phải rướn người tới trước để nghe: “Nó quay cái đầu một vòng ra phía sau, mặt mũi nó không có mắt mũi miệng gì hết trơn, phẳng lỳ như cái thớt thịt! Rồi nó phù một cái, biến thành một làn khói đen phóng vút vô bụi rậm!”
“Á!” Con Hoa giật mình hét lên một tiếng nhỏ, ôm chầm lấy cánh tay áo của Triết, nhắm tịt mắt lại. Thằng Tèo và thằng Hùng “Biện” thì da gà da vịt nổi cục cục, mặt cắt không còn một giọt máu, hai đứa tự động xích lại gần nhau, ôm cứng ngắc lấy nhau như hai khúc củi.
Triết ngồi bên cạnh, một tay vỗ nhẹ lưng con Hoa để trấn an cô bạn nhỏ, miệng khẽ nhếch lên nụ cười. Với tư duy của một kỹ sư công nghệ, anh biết “ma lùm cheo” hay “ma không mặt” thực chất chỉ là những câu chuyện dân gian do người xưa dựng lên nhằm mục đích dọa đám con nít, không cho tụi nó bén mảng ra bờ sông bờ rạch ban đêm vào mùa nước nổi để tránh bị tai nạn đuối nước hoặc rắn rết cắn. Đó là một cách giáo dục kỹ năng sống vô cùng trực quan và hiệu quả của người bình dân Nam Bộ xưa.
“Nội ơi… thiệt không nội? Đêm nay con không dám đi tiểu luôn quá.” Thằng Hùng “Biện” mếu máo nói.
Ông nội nhìn bộ dạng nhát gan của đám cháu bèn cười khà khà, vén quai hàm nhai tiếp miếng trầu: “Thiệt hay giả là tùy cái tâm tụi bay. Bởi vậy tao dặn, ban đêm ban hôm cúp điện là phải ở yên trong nhà, đừng có ra bến sông rạch chuối nghịch nước nghe chưa.”
“Dạ nghe!” Cả đám đồng thanh đáp, đứa nào đứa nấy ngoan ngoãn lạ thường.
Gió chướng ngoài sông Tiền vẫn thổi lồng lộng, mang theo cái lạnh se se của màn đêm sông nước. Khoảng sân nhỏ nhà nội ngập tràn ánh trăng vàng và mùi khói nhang muỗi an lành. Triết ngước mắt nhìn lên bầu trời đêm đầy sao lấp lánh, cảm nhận hơi ấm từ bàn tay nhỏ nhắn của con Hoa vẫn còn đang nắm chặt gấu áo mình.
Cơn ác mộng trầm cảm và những lo toan cơm áo gạo tiền của kiếp trước hoàn toàn bị xóa sạch trong đêm mất điện xóm Lưới. Anh nhận ra, đây mới chính là cuộc sống mà anh hằng tìm kiếm: một cuộc sống được ôm ấp bởi tình yêu thương của gia đình, tình làng nghĩa xóm và những câu chuyện ba xạo của ông nội dưới bóng mát quê hương.