Thạch Quế vành mắt đỏ hoe rồi cũng rơi lệ, từ khi sinh ra nàng vốn ít khi khóc nhưng lúc này sao mà kìm được. Có điều, nước mắt nàng lại ngừng nhanh hơn Thu Nương, nàng vỗ nhẹ lưng an ủi mẹ: “Mẹ đừng khóc, con vẫn ổn mà.”
Thu Nương nhìn thấy con gái rồi mới khóc. Biết nàng quả thực không bị đói rét, trong lòng bà mới dễ chịu hơn một chút, nếu nàng phải chịu khổ thì lúc này có lẽ bà đã ngất đi rồi. Nhìn tay và mặt lộ ra bên ngoài vẫn chưa yên tâm, bà lại xoa tới xoa lui cánh tay và lưng nàng, biết trên người không có vết thương, hơi thở nén trong lồng ngực lúc này mới thả lỏng ra được.
Phòng Thạch Quế có người nhà đến, Xuân Yến bưng rất nhiều điểm tâm hoa quả ra, ngoài những món thường ngày trong phòng hay ăn như ô mai, cam sấy, mứt hạnh, đào khô, hạt dưa, còn có hai đĩa anh đào trắng và dâu tằm trắng, lại cắt thêm hai miếng dưa ngọt trắng.
Thu Nương chưa bao giờ ngờ được con gái mình đi ở mà còn có những thứ này để đãi khách, bất giác giật mình kinh ngạc. Dù là ngày Tết ở quê cũng chẳng được ăn uống thế này, bà rụt rè tay chân, không ngừng nhìn con gái, chẳng biết phải nói gì.
Thu Nương xưa nay vốn thật thà hiền lành, thấy Thạch Quế nhận đĩa cảm ơn Đạm Trúc, lại bảo bà cũng cảm ơn Xuân Yến một tiếng, rồi nàng pha trà rót nước, bóc hạt dưa, hạt óc chó bày ra đĩa mời ăn, chỉ cảm thấy con gái đã khác hẳn so với lúc ở nhà.
“Mẹ sao cứ nhìn mà không ăn vậy?” Thạch Quế biết Thu Nương câu nệ, lấy một miếng đút vào miệng bà: “Mẹ ăn đi, những thứ này con cũng có qua có lại với mọi người mà.”
Thu Nương lúc này mới hé miệng ngậm lấy, nhưng sao cũng không nuốt trôi được, miệng “ừ” hai tiếng, nước mắt chực trào ra cũng cố nén lại, nhai hạt óc chó rồi nắm lấy tay con gái thở dài. Cha mẹ không ở bên cạnh, con bé hẳn là phải chu toàn mọi bề. Bà lại cảm ơn Đạm Trúc một tiếng nữa rồi mới kể chuyện nhà.
Hơn bốn lạng bạc bán Thạch Quế đã giúp ích rất nhiều, cả nhà đã gượng dậy được. Vết thương ở lưng của Thạch Đầu đang dần hồi phục, bệnh ho của Hỉ Tử cũng đã khỏi. Thu Nương ra ngoài hái trà, năm nay nhà không nuôi tằm, chỉ trồng lúa rồi lại đến nhà cũ dệt lụa, chỉ lấy tiền công.
Thạch Quế nghe vậy trong lòng thầm than. Năm ngoái tằm bị bệnh, cả vùng này chẳng thu được bao nhiêu tơ. Năm nay nếu nuôi tằm chắc chắn sẽ bán được giá cao, nhưng hai người thật thà quen rồi, tằm bệnh một lần là sợ, chuyện dành dụm tiền mua khung dệt, máy thêu hoa văn cũng đành gác lại.
Thạch Quế không phải chưa từng nghĩ, mấy năm trước khi mùa màng bội thu, bán hết ruộng đất nhà cửa, cả nhà dọn lên thị trấn ở, làm chút buôn bán nhỏ cũng được. Thu Nương làm bánh rất ngon, một bát bánh trôi nước cũng được bảy tám văn tiền, chỉ làm ruộng quanh năm trông trời trông đất, cực nhọc cả năm cũng chẳng được một cái Tết no đủ.
Nhưng người ta sao nỡ rời xa quê cha đất tổ, dù nghe nói trong thôn có người ra ngoài kiếm được tiền cũng chỉ than nhà người ta đầu óc lanh lợi, chứ chẳng nghĩ đến việc mình cũng thử đi kiếm xem sao.
Vì có thể qua lại, Thạch Quế nghĩ sẽ từ từ khuyên họ. Bản thân nàng cũng phải tìm cách kiếm tiền, hoa không thể bẻ, măng sắp hết mùa, không có thứ gì khác để làm thì thắt dây kết nút cũng được. Sớm ngày nào dành dụm đủ tiền chuộc thân, nàng sẽ sớm ngày đó được tự do.
Thu Nương thấy con gái ăn mặc tử tế thì không nói gì nữa. Thạch Quế bận rộn tới lui, vừa mời ăn vừa mời uống, đến khi thấy Thu Nương ngồi im không nói gì mới dừng lại, đến gần bà: “Sao mẹ không đưa cả Hỉ Tử đến?”
“Đợi nó lớn hơn chút nữa rồi đưa đến thăm con.” Thu Nương xoa đầu nàng, mở bọc vải ra, lấy một chiếc váy vải bông nhuộm hoa, ướm thử lên người Thạch Quế, đúng là kiểu mặc lúc này. Đây là vì nhà mới có chút tiền dư, liền nghĩ đến việc may quần áo cho nàng.
Thạch Quế lại hỏi đã nhận được bộ y phục của Hỉ Tử chưa. Thu Nương khó khăn lắm mới cầm được nước mắt, sống mũi lại cay cay: “Con ở bên ngoài đã đủ gian khổ rồi, còn nghĩ đến làm những thứ này.”
Con gái nhà họ Lưu trong thôn, trước kia cũng đi ở, nhà cửa đã xây, ruộng đất đã mua, đều thành nhà giàu có rồi mới chuộc con gái về. Nay Thạch Quế bán vào nhà họ Tống, còn tốt hơn cả nhà mà con gái họ Lưu từng phục dịch. Người trong thôn ai nấy đều ganh tị, thấy Trần nương tử mang đồ về liền nói kẽ đá nở ra một đóa kim quế, nhà họ Thạch chẳng mấy chốc mà phát tài.
Thu Nương nào chịu nổi những lời này. Thạch Đầu thì cặm cụi làm việc, bà ở nhà giặt giũ may vá, nghe người khác đi qua cũng phải nói bóng nói gió vài câu, tức đến nỗi người vốn hiền lành cũng phải đóng sầm cửa mắng: “Trong thôn nhà nào mà chẳng gặp tai ương, cũng là bán con gái, con gái nhà ta rồi sẽ có ngày trở về!”
Thu Nương từ trước đến nay chưa từng đỏ mặt với ai, tiếng mắng cũng không lớn. Thạch Đầu cũng vậy, vung tay làm việc thì được chứ chửi nhau thì không bao giờ dính vào. Ngược lại, Vu bà tử ngồi ở cửa phơi nắng lại lắm điều: “Ăn cơm không của nhà này bao nhiêu năm rồi, cũng đến lúc nó phải báo đáp.”
Rồi lại quay sang mắng Thạch Quế không có lương tâm, ai cũng có đồ, chỉ có phần của bà ta là thiếu thốn, biết bọn họ sắp lên thị trấn, nói cả trăm câu, bắt Thu Nương phải lựa vài thứ tốt mang về.
Thạch Quế không ngờ bán con gái rồi mà cũng còn so bì, biết Thu Nương không dễ chịu, chỉ làm ra vẻ vui mừng hỏi Hỉ Tử đã đi học chưa. Hỉ Tử đã năm tuổi, lúc này đi học cũng không muộn. Trong thôn có lệ đi học, mùa nông vụ bận rộn thì nghỉ. Diêu phu tử ở trong thôn bao nhiêu năm, học trò ngày càng ít, Hỉ Tử đi học đáng lẽ là chuyện vui.
Lúc Thạch Quế đi đã dặn đi dặn lại nhiều lần, trước kia ở nhà cũng đã nói sau này sẽ cho Hỉ Tử đi học. Sau này nếu đỗ đạt được thì tốt nhất, không nói làm quan lớn, ít nhất cũng được miễn thuế má, nếu không thì biết vài chữ ở trong thôn cũng được người ta coi trọng.
Vì là tiền bán thân của Thạch Quế nên cứ theo lời nàng mà đi hỏi. Vu bà tử muốn cản cũng không cản được, bà ta còn muốn Thu Nương sinh thêm vài đứa nữa, sau này mới có sức lao động, lại chẳng phải nhà giàu có gì mà cho con cháu đi học.
Lần này Thu Nương cứng rắn lên, nhưng vẫn không học được: “Diêu phu tử đầu xuân đã bị bệnh, lớp học cũng nghỉ rồi.” Lớp học đã nghỉ từ lâu, cơm còn chẳng đủ ăn, còn nghĩ gì đến chuyện học hành. Diêu phu tử xem ra sắp không qua khỏi, thư từ gửi lên huyện đã nhiều ngày mà vẫn chưa thấy cử giáo dụ mới xuống.
Bà Vu vênh váo đắc ý, tiết kiệm được một khoản tiền học phí, lớn tiếng đòi xé vải may cho mình một bộ đồ liệm. Thu Nương tức đến mức đêm nào cũng khóc nhưng nhất quyết không động đến tiền bán Thạch Quế, đành phải tự mình ra ngoài hái trà, dùng tiền đó may áo liệm cho bà Vu.
Lần này vào thành chính là nói để lấy vải cho bà ta. Bà Vu thấy có tiền mua vải rồi lại đòi làm hai cây trâm bạc, nói là để đặt lên quan tài cho nặng, miệng lưỡi không chút kiêng dè, nói bà ta đã nửa người xuống lỗ rồi, còn gì mà không dám nói.
Nhưng những chuyện cãi vã này không thể kể cho Thạch Quế nghe, chỉ nói với nàng rằng trong thôn đã khá hơn nhiều, nhưng phải mất hai năm nữa mới hồi phục được, rồi lại thở dài một tiếng: “Đợi dành dụm thêm mấy năm tiền nữa, sẽ chuộc con về, vẫn về nhà mình. Ở trong này dù có tốt đến mấy, con cũng phải nhìn sắc mặt người ta mà sống.”
Thạch Quế vùi mặt vào lòng Thu Nương, đã nhiều năm rồi nàng không làm nũng như vậy. Thu Nương ôm nàng vào lòng, không ngừng vỗ về dỗ dành. Thạch Quế lại hỏi thêm vài câu về chuyện nhà cửa sinh sống ra sao, nói được vài câu lại vòng vo hỏi họ có từng lên phố chưa, rồi kể chuyện ngày mùng 3 tháng 3 được nghỉ ra ngoài chơi, thấy đủ thứ đồ chơi: “Bánh trôi nước kia còn không đậm đà bằng nhân mẹ làm, một bát mà những mười văn tiền. Dựng một cái sạp là bán được rồi, như nhà mình Tết làm những món đó, cũng bán được cả trăm bát ấy chứ.”
Thu Nương chỉ cho là lời trẻ con, vào thành kiếm sống đâu phải chuyện dễ dàng, vẫn nghĩ nàng thèm bánh trôi: “Chỉ nhớ may quần áo cho con, lại chẳng nghĩ làm chút đồ ăn mang đến.” Bà vừa nói vừa nhìn Thạch Đầu, lúc nãy còn đang lo lắng, giờ lại cười rộ lên, trông có vẻ già dặn nhưng vẫn là trẻ con, xoa má nàng: “Cha con sau này sẽ theo người ta đi thuyền vận chuyển gỗ, nghĩ là sẽ thường xuyên đến thăm con được.”
Thạch Quế nghe vậy liền nhíu mày. Đi thuyền đâu phải một hai ngày là xong, Thu Nương ở nhà một mình, vừa phải lo ruộng đồng vừa phải trông con, làm sao xoay xở cho xuể, huống chi còn có một bà Vu khó tính ở đó, Thạch Đầu không có nhà, Thu Nương càng phải chịu sự dày vò của bà ta.
Thu Nương thấy nàng nhíu mày là biết trong lòng nàng nghĩ gì, khẽ chạm vào nàng: “Mẹ hái trà cũng dành dụm được chút tiền, đợi lần sau chúng ta đến, con xin nghỉ một ngày, vào thành đi một vòng, đưa con đi ăn bánh trôi nước.” Rồi véo má nàng một cái: “Con mèo ham ăn, cho con ăn nhân thịt nhé.”
Thạch Quế còn định nói thêm, bên ngoài Bồ Đào gọi nàng một tiếng, nói là đã để phần cơm cho nàng, mang đến cho nàng. Còn chưa vào cửa đã thấy Thu Nương ôm Thạch Quế, Thạch Quế dựa vào người Thu Nương, Thu Nương coi nàng như đứa trẻ nhỏ mà đung đưa.
Bồ Đào đặt hộp cơm xuống đất, tự mình quay người đi. Lúc này Thạch Quế mới nhớ ra, Bồ Đào bị mẹ kế bán đi, nên mới không bao giờ nhớ nhà, giờ thấy Thu Nương, chỉ sợ là đã chạm đến tâm sự.
Thạch Quế xách hộp cơm lên, nhìn qua là biết đồ ăn nấu vội trong bếp, cùng một nồi với đám thợ thuyền, may mà có một bát tương xào. Nàng múc hai bát cơm đầy, thêm một muỗng lớn tương. Thu Nương còn định từ chối: “Con còn đồ ăn mà, con làm việc trong bếp, đâu có đói được.”
Nói rồi xắn tay áo lên, véo một miếng thịt trên tay: “Xem con khỏe mạnh thế này, gia chủ ở đây tốt lắm, tỷ tỷ từ nhà cũ đến nói, phu nhân là người vô cùng tốt bụng, là đại thiện nhân, người mua về từ bên ngoài, chỉ cần cha mẹ mở lời là bà ấy chịu cho đi ngay.”
Thạch Quế cũng không chắc chắn, nhưng vẫn nói ra để dỗ dành Thu Nương. Nàng đi rồi, không biết bà Vu sẽ hành hạ mẹ nàng thế nào. Nàng quay người chạy về lấy số tiền mình dành dụm được, đưa hết cho Thu Nương: “Mẹ cầm lấy, đây là của tỷ tỷ trên cho, con có khi nào đeo được thứ này đâu, cho mẹ đeo đi.”
Chiếc vòng tay này cũng chỉ đeo trên cổ tay Thu Nương được một lát, về nhà hễ lọt vào mắt bà Vu, chắc chắn sẽ bị lấy đi. Thu Nương cũng nghĩ vậy, bà nắm chiếc vòng tay nhìn phu quân một cái, thở dài.
Thạch Quế cười cười: “Giữ lại làm vốn cũng tốt, giống như những người chèo thuyền dưới núi kia, buôn hàng vào cũng đầy thuyền mà đi cũng đầy thuyền.”
Nàng cố gắng nói về chuyện làm ăn buôn bán, nhưng khổ nỗi hai người họ chẳng ai nghĩ đến chuyện đó, ngược lại còn nói trong thôn cũng có người ra ngoài buôn bán rồi, lại bảo Thạch Quế, đến mùa hè sẽ theo nhóm người hái trà đi hái hoa ngoài đồng.
Việc này không kiếm được nhiều bằng hái trà, nhưng không phải ngày nào cũng ở dưới mắt bà Vu. Nếu bà ta thật sự gây sự, Thu Nương sao địch lại nổi, ngay cả Hỉ Tử bà ta cũng không trông nom. Thạch Quế biết đệ đệ đang ở nhà Bạch đại nương, cũng thở phào nhẹ nhõm. Con trai con gái Bạch đại nương đều rất tốt, ở nhà họ cũng tốt hơn là theo bà Vu ngày nào cũng nghe những lời khó chịu.
Hai mẹ con nói chuyện, Thạch Đầu lại ngồi một bên không nói tiếng nào. Thạch Quế kéo tay Thu Nương, Thu Nương vuốt đầu nàng: “Cha con cảm thấy có lỗi với con.”
Thạch Quế cắn môi, nuốt nước mắt vào trong, sụt sịt mũi: “Đợi con về, cha còn cõng con đi chợ phiên.” Đó là chuyện hồi nàng còn nhỏ, lúc bốn năm tuổi, Thu Nương bế Hỉ Tử, Thạch Đầu cõng nàng, cả nhà cùng nhau đi chợ phiên. Nghe nhắc đến chuyện này, Thu Nương luôn miệng đáp: “Được, còn mua cho con kẹo hồ lô nữa.”
Từ giữa trưa nói chuyện đến chạng vạng, lúc này mới biết họ còn phải đi thuyền đêm về. Thạch Quế vội vàng vào bếp gói bánh bao, lại lấy măng muối tự làm cho họ mang theo, hẹn ba năm tháng nữa sẽ lại đến. Nàng tiễn họ xuống tận chân núi, Khổng nương tử biết là cha mẹ Thạch Quế, bèn cho họ đi nhờ thuyền. Thạch Quế đứng ở bến đò, nghển cổ nhìn chiếc thuyền từ từ trôi đi, mặt nước lấp lánh ánh vàng, bóng người thành những chấm đen nhỏ, nàng mới quay về.
Mở bọc ra mới thấy bên trong nhét một nắm tiền và một chiếc vòng bạc, chính là chiếc mà Xuân Yến đã cho, Thu Nương vẫn nhét lại cho nàng. Thạch Quế ôm lấy quần áo, vành mắt nóng lên lại chực rơi lệ, vội vàng nén lại, ngồi xuống mép giường, nắm chiếc vòng bạc nhìn hồi lâu rồi đưa tay đeo vào cổ tay.