Chiều muộn, nắng trên sông đã nhạt màu phên nứa, hắt lên những vạt lục bình trôi dạt vào mé rạch một sắc tím bầm hoang hoại. Gia Huy tiễn Thảo My ra bến đò sau buổi châm cứu cuối tuần cho ông Hội đồng. Đi ngang qua dải đất bằng phẳng đầu xóm, nơi treo tấm băng-rôn vải đỏ kẻ chữ màu trắng đã bạc màu mưa nắng: Hội thi Nữ công gia chánh và Gia chính vùng Lục tỉnh, anh khựng bước chân lại.
Gia Huy nhìn tấm băng-rôn, rồi quay sang nhìn Thảo My. Anh nhớ đến đôi bàn tay khéo léo của cô, nhớ chén canh chua bông điên điển thanh mát hôm nào cô bày cho gia nhân nấu, và cả sự am tường thấu đáo của cô về nếp ăn, nếp ở của người nước Nam. Một người con gái vẹn toàn như cô, nếu bước vào chốn trường thi, ắt hẳn sẽ khiến các cô chiêu, tiểu thư đài các trên tỉnh phải nghiêng mình kính phục.
“Thảo My này.” Gia Huy khẽ chỉ tay về phía tấm bảng hội thi, giọng đầy tiếc nuối: “Hội thi nữ công gia chánh sắp mở ở tỉnh lỵ, quy tụ biết bao người tài hoa về đọ sắc khoe tay. Tôi thấy cô từ đường kim mũi chỉ đến việc bếp núc, y lý đều tinh thông không ai bằng. Sao cô không đăng ký đi thi một chuyến? Biết đâu…”
Thảo My dừng bước, cô ngước nhìn tấm băng-rôn vải đỏ, đôi mắt trong veo bỗng chốc thoáng qua một làn sương khói tịch mịch. Cô khẽ chỉnh lại chiếc giỏ mây trên vai, môi hé nở một nụ cười, nhưng đó là một nụ cười đượm buồn, mênh mông như dòng nước xế chiều.
“Cậu Ba lại nói đùa với tui nữa rồi.” Thảo My khẽ thở dài, thanh âm lọt thỏm giữa tiếng xào xạc của rặng tre ngà: “Đám con nhà nghèo tụi tui, quanh năm chân lấm tay bùn, lo chạy ăn từng bữa cho gia đình còn hụt trước vá sau, thì giờ đâu mà thi với thố hở cậu? Chốn trường thi đó là nơi vàng son hội tụ, của những tiểu thư khuê các quần là áo lụa, có người đưa kẻ rước. Hạng gánh cá bờ mương như tui, bước chân vào đó chỉ làm trò cười cho thiên hạ mà thôi.”
Gia Huy xót xa bước lên một bước, giọng anh run nhẹ, chất chứa một niềm bất bình thay cho cô: “Sao lại làm trò cười? Giá trị của người con gái nằm ở nết đất, nết người, ở tấm lòng nhân hậu và đôi bàn tay khéo léo, chứ đâu phải ở sấp lụa gấm bên ngoài! Với tôi, những thứ cô biết, những điều cô làm, còn đáng giá hơn vạn lần cái hư danh ở chốn phồn hoa kia.”
Thảo My quay sang nhìn anh, ánh mắt cô lúc này dịu hiền lạ kỳ, nỗi buồn tủi dường như đã vơi đi đôi chút trước tấm lòng thành thực của gã trai trẻ. Cô khẽ gật đầu, vành nón lá che nửa khuôn mặt khuất vào bóng tối của hoàng hôn: “Tui hiểu lòng cậu Ba. Nhưng người nghèo có cái phận của người nghèo. Hương sắc của nhành cỏ dại thì chỉ nên nở bên bờ mương, bến rạch, sưởi ấm cho mái nhà lá của mình là đủ rồi. Đem vô chậu vàng, lầu ngọc, nó lại héo rũ đi vì không hợp đất.”
Nói đoạn, cô thong thả bước xuống bậc đá bến đò. Con đò ngang đã đợi sẵn, khẽ chòng chành trên dòng nước đục ngầu phù sa. Gia Huy đứng lại trên bờ, nhìn tà áo bà ba màu tro của cô xa dần, xa dần dặm dài theo sóng nước. Lời nói tự tôn mà xót xa của cô cứ xoáy mãi vào tâm khảm anh, để lại một khoảng lặng thinh nhức nhối. Anh biết, thế gian này vốn dĩ bất công, nhưng anh tự thệ với lòng mình, nhành cỏ thơm mang tên Thảo My ấy, dẫu không thể nở hoa chốn kinh kỳ, thì anh cũng sẽ dùng cả cuộc đời mình để che chở, nâng niu.