Một chiều nắng nhạt, sương lam bắt đầu vương trên những ngọn cau, Gia Huy và Thảo My ngồi bên chiếc bàn đá mài đặt dưới giàn hoa tỏi ớt sau vườn. Trên bàn, ngoài chén nước trà xanh bốc khói thanh tao, còn có một cuốn Truyện Kiều in trên giấy bản đã ngả màu vàng úa, cuốn sách mà Gia Huy đã cất công tìm kiếm trong tủ sách cũ của cha để làm cái cớ giữ chân người con gái miệt vườn.
Gia Huy vừa lật qua một trang sách, vừa lắc đầu khẽ thở dài. Sau nhiều năm tiếp xúc với nền văn học tự do, lý tính của phương Tây, anh nhìn nhận số phận nàng Kiều dưới một lăng kính có phần nghiêm khắc: “Tôi thừa nhận cụ Nguyễn Du viết văn chương quá mực tài hoa, nhưng xem đi xét lại, tôi vẫn thấy Thúy Kiều có phần yếu đuối. Gặp cơn gia biến, nàng lại chọn cách cam chịu, bán mình chuộc cha rồi phó mặc cuộc đời cho dòng đời xô đẩy, hết lầu xanh này lại đến làn sóng khác. Nếu là một phụ nữ phương Tây mẫn tuệ, người ta sẽ tìm cách phản kháng, đấu tranh với bế tắc để tự cứu lấy hạnh phúc của mình, chứ không chịu đầu hàng số phận như vậy.”
Thảo My đang mân mê chiếc tách gốm da chuối, nghe anh nói thế liền khựng lại. Cô ngước đôi mắt trong veo nhìn anh, hàng mi dài khẽ chớp động. Không còn vẻ khép nép của một cô gái quê e thẹn, lúc này, nét trầm mặc, uyên bác của con nhà nho giáo hiện rõ trên vầng trán thanh tú của cô.
Cô khẽ lắc đầu, giọng nói trầm ấm nhưng vang lên đầy sức nặng: “Cậu Ba nghĩ như vậy là bởi cậu sinh ra ở chốn lầu cao, lại được đi học tận bên trời Tây hoa lệ. Người phương Tây của cậu đề cao cái tôi, còn người nước Nam mình nặng bốn chữ Tình sâu nghĩa nặng. Thúy Kiều bán mình, đâu phải vì nàng hèn nhát trước cường quyền, mà vì nàng đặt chữ Hiếu lên trên tấm thân trong sạch. Đứng trước cảnh cha già, em dại bị xiềng xích, nếu nàng chọn cách trốn chạy để tìm hạnh phúc riêng, đó mới là ích kỷ.”
Gia Huy hơi mướn người tới trước, bị cuốn vào ánh mắt kiên định của cô: “Nhưng sự hy sinh đó cuối cùng chỉ mang lại mười lăm năm lưu lạc, đọa đày. Chẳng phải là quá vô ích sao?”
“Sao lại vô ích được hả cậu Ba?” Thảo My khẽ mỉm cười, một nụ cười bảng lảng nét kiêu hãnh của lòng chung thủy: “Chính cái khoảnh khắc nàng dứt áo từ biệt Thúc Sinh, hay lúc chấp nhận đoạn trường để vẹn tròn gia đạo, đó mới là lúc nàng mạnh mẽ nhất. Người ta thường nghĩ mạnh mẽ là phải vung gươm, phá xiềng xích, gào thét đòi tự do. Nhưng tụi tui, những người con gái áo vải dầm mưa dãi nắng, lại nghĩ khác. Can đảm nhìn hạnh phúc của mình tan vỡ, chấp nhận gánh lấy muôn vàn cay đắng vào thân để những người mình yêu thương được vẹn toàn… thứ hy sinh đó, nếu không có một tấm lòng can trường như sắt đá, liệu có làm nổi không?”
Lời giải thích mộc mạc mà thấu lý đạt tình của Thảo My như một tiếng tơ đồng gảy mạnh vào tâm khảm Gia Huy, làm tiêu biến hoàn toàn những lý thuyết giáo điều phương Tây mà anh hằng ôm giữ. Anh nhìn cô, sững sờ.
Ánh nắng chiều tà hắt qua giàn hoa, rọi lên tà áo bà ba xám tro và gương mặt đang bừng sáng vẻ đẹp của trí tuệ và tâm hồn cô. Gia Huy chợt nhận ra, Thảo My không chỉ đang nói về Thúy Kiều. Cô đang nói về chính mình, về cha cô, và về những con người miệt vườn lam lũ ngoài kia, những người luôn nhẫn nhịn trước giông bão cuộc đời, sẵn sàng nhường chiếc áo ấm duy nhất cho người khác, nhưng sâu bên trong lại tàng chứa một sức sống mãnh liệt, một thứ khí tiết bất khuất như cây tre rặng dừa dẫu nghiêng ngả trước giông nhưng chưa bao giờ chịu gãy gập.
“Hy sinh… cũng là một cách mạnh mẽ.” Gia Huy khẽ lặp lại câu nói của cô, giọng anh thầm thì như một lời tự thệ.
Anh đưa bàn tay ra, định lòng muốn chạm vào đôi bàn tay nhỏ nhắn của cô đang đặt trên mặt bàn đá, nhưng Thảo My đã khéo léo thu tay về, cúi đầu sửa lại vành nón lá. Gió buổi chiều muộn thổi qua vườn tỏi ớt, mang theo hương thơm nồng nàn của đất đai xứ sở, quyện vào lòng hai người một vệt tình cảm sâu dày, nơi những tâm hồn tri kỷ đã tìm thấy nhau sau những bến bờ tranh luận.