Sương đêm bắt đầu buông xuống lạnh buốt, thấm qua lớp áo sồng mỏng dính. Sáng hôm sau, khi tiếng gà rừng đầu tiên còn chưa gáy sáng, sương mù còn đặc quánh như sữa trên những ngọn tre đầu làng, Đào đã quẩy chiếc gánh nhẹ bước ra khỏi cổng…
Đường đất buổi sớm ẩm ướt, đất sét dính dấp dưới bàn chân trần lạnh buốt.
Gió heo may lùa qua kẽ lá, mang theo cái lạnh thấu xương của tiết trời chớm đông.
Trên vai Đào, chiếc đòn gánh tre già kêu kịt kẹt, kịt kẹt nhịp nhàng theo từng bước chân.
Một bên thúng đựng hũ mắm tép chưng thịt bọc trong mấy lớp lá chuối khô để giữ ấm, bên kia là chiếc thúng không gài chiếc mẹt nhỏ, dăm ba chiếc lá sen già xếp gọn góc thúng để lát nữa đựng muối hạt mua dưới bến sông.
Mùi mắm chưng thơm ngọt béo ngậy xen lẫn mùi gừng, mùi sả thoang thoảng bay ra, sưởi ấm cả khoảng không gian mờ mịt sương sớm.
Đi bộ gần hai canh giờ, khi mặt trời vừa nhô lên bằng con sào, xua tan bớt màn sương muối trên các ngả đường, Đào đã đứng trước hiên nhà bà khóa ở đầu phố Huyện.
Bà khóa là người kỹ tính, nhưng vừa mở nút vò mắm ra, ngửi thấy mùi thơm nồng đượm, đỏ au màu gạch của tép riu quyện với mỡ lợn màng, bà ấy đã gật đầu ưng ý ngay.
Bà ấy trả cho Đào ba mươi đồng tiền kẽm, lại còn xởi lởi cho thêm một vốc bỏng ngô nếp thơm phức để mang về cho cu Tôm.
Đào cảm ơn rối rít, cất tiền vào dải yếm rồi quẩy gánh đi về phía bến sông.
Để ra được bến, cô phải đi qua dãy phố của những nhà giàu có, nơi có những ngôi nhà gạch lợp ngói mũi hài đỏ chói, tường cao cổng kín mít.
Khi đi ngang qua một ngôi nhà gạch lớn có hai cánh cổng bằng gỗ lim dày cộp, Đào chợt khựng bước.
Bên trong cánh cổng hé mở, tiếng khóc lóc, rên rỉ của phụ nữ vọng ra ngoài đường.
Một mùi thuốc Bắc nồng nặc, ngai ngái xen lẫn mùi chua nồng, tanh tao của chất thải người bệnh bay ra theo gió.
Đúng lúc đó, một cô hầu nhỏ tuổi, mắt mũi sưng múp vì khóc, bưng một chiếc niêu đất rạn nứt chạy vội ra phía rãnh nước bên hông tường, dốc ngược chiếc niêu để đổ bã thuốc.
Bã thuốc đen sì, nóng hổi rơi xuống rãnh nước, bốc khói nghi ngút.
Đào liếc mắt nhìn qua, bằng khứu giác nhạy bén của người từng tiếp xúc với hàng trăm vị thảo dược, cô nhận ra ngay mùi vị của những lát nhân sâm, hoàng kỳ, quế chi ấm nóng.
Cô nhíu mày, bước chậm lại, khẽ lẩm bẩm trong miệng: “Sâm quế… Bệnh lỵ mà lại dùng sâm quế sao?”