Mẻ gạo lứt được đảo đều trên chảo nóng rực, tiếng lạo xạo vang lên đều đặn dưới đáy muôi gỗ sứt cán. Bụi cám gặp nhiệt nổ lép bép, phả ra một mùi thơm lừng, ngầy ngậy, nồng nàn sộc thẳng vào lồng ngực. Cái mùi thơm nức mũi của lúa gạo rang lửa đỏ lấn át hẳn đi không khí oi nồng, bức bối của buổi ban trưa.
Rang đến khi hạt gạo ngả màu vàng sậm, hơi cháy cạnh, cắn thử thấy sần sật, Đào vội nhấc chảo ra, trút hết vào chiếc cối đá sâu lòng cất dưới gầm chạn. Tiếng chày đá nện xuống cối vang lên chịch, chịch êm ru. Bụi thính gạo lứt bay lơ lửng, nhuộm vàng ươm cả một góc chái bếp lụp xụp.
“Tôm ơi, lấy cho u cái bát mẻ đựng muối trên chạn xuống đây.” Đào gọi với ra ngoài sân khi hai bàn tay đang vốc lên lớp thính mịn màng, ấm sực hệt như bột vối khô. Thằng bé lạch bạch chạy vào, hai tay bưng khư khư cái bát sành chìa ra trước mặt u.
Đào đổ rổ tép ráo nước vào chiếc thau nhôm xỉn màu. Cô híp mắt ước lượng: chừng ba bát tép thì rắc một bát muối hạt, một bát thính gạo rang. Hai bàn tay lấm tấm bột vàng bắt đầu nhào trộn, lật xới. Lớp vỏ tép deo dẻo cọ vào những hạt muối biển thô ráp kêu sột soạt, quyện chặt lấy lớp thính thơm lừng. Màu hồng đục của tép dần bị bao phủ bởi màu vàng nâu sậm khô ráo. Mùi tanh tưởi dường như biến mất tăm, chỉ còn đọng lại vị mặn mòi của biển cả xen lẫn hương lúa mạch đồng quê.
Vừa nhào, Đào vừa đảo mắt nhìn quanh, nhấc chiếc vò sành mẻ miệng to bằng bắp chân người lớn lăn lóc bên đống củi khô. Cô vốc từng nắm tép đã trộn đều tăm tắp thả vào vò, dùng các đầu ngón tay lèn thật chặt xuống đáy. Cứ mỗi lớp tép lèn chặt, cô lại rắc thêm một lớp muối mỏng lên trên để giữ cho mắm không bị nổi váng thối khi trở trời.
Ấn riết tay, cốt tép quyện muối ứa ra một thứ nước nhờ nhợ, sanh sánh, lép nhép quanh kẽ móng tay.
Đến khi vò sành đầy ắp, cách miệng chừng một lóng tay, Đào mới dừng lại. Cô tước lấy hai tàu lá chuối ngự héo rũ trên hàng rào, lau sạch bụi, gập làm ba lớp dày đặc rồi phủ kín lên miệng vò. Sợi lạt giang ngâm nước ao dẻo quẹo được cuộn thành ba vòng xiết chặt quanh cổ vò, thắt thành một cái nút dẹt vặn chéo cứng ngắc.
Ôm cái vò sành nặng trịch trong lòng, Đào lạch bạch đi ra thềm nhà, đặt uỵch xuống một góc sân nện đất san phẳng. Chỗ này ban ngày hứng trọn ánh nắng rực rỡ nhất, đêm xuống lại đẫm sương giáng.