“Nhân chi sơ, tính bản thiện; tính tương cận, tập tương viễn. Câu này có nghĩa là, lúc con người mới sinh ra, bản tính vốn dĩ đều là thiện lương, thiên tính cũng gần như nhau. Chỉ là vì về sau chịu sự giáo dục khác nhau, nên thói quen và tính nết mới dần trở nên khác biệt xa vời.”
Thấy tiểu thê tử nghiêm túc lắng nghe, Phương Duệ Hiên liền chuyển giọng, hơi khoe khoang nói: “Quan điểm này gọi là nhân tính bản thiện, do Khổng Tử và Mạnh Tử đề ra. Họ cho rằng con người sinh ra vốn đã thiện. Lại có một quan điểm khác là do Tuân Tử đưa ra, ông cho rằng tính người vốn ác, phải thông qua sự giáo hóa hậu thiên mới dần trở nên thiện lương. Hậu nhân về sau tổng hợp hai ý này mà cho rằng: con người sinh ra vốn vô thiện vô ác, dạy điều gì thì thành điều đó.”
“Trong ba quan điểm này, nhân tính bản thiện được đa số người thừa nhận, cho nên mới được ghi vào sách. Vậy sinh ca nhi biết vì sao thuyết nhân tính bản thiện lại được nhiều người công nhận như vậy không?”
“Vì ai cũng thích được người khác khen mình là người tốt.” Liễu Sinh tự tin đáp, cảm thấy câu hỏi quá dễ.
“Ca nhi thật thông minh.” Phương Duệ Hiên bật cười, tiếp tục giảng: “Trong ba quan điểm ấy, kỳ thực đều nhắc đến tác dụng của giáo dục hậu thiên. Nó có thể khiến một người trở thành người tốt, cũng có thể khiến một người biến thành kẻ xấu. Nhưng cái gọi là giáo dục, không chỉ là việc phu tử ở học đường dạy học trò. Rất nhiều người chưa từng bước vào học đường nhưng vẫn là người lương thiện được người khác kính trọng. Đó là bởi ngoài giáo dục học đường còn có giáo dục gia đình, cha mẹ, trưởng bối lấy thân làm gương; còn có giáo dục tộc môn, tức những quy củ gia pháp mà tộc trưởng đặt ra. Nếu có thể thi hành công chính, thì có thể bảo vệ được từng người trong tộc. Nhưng làm được điều đó thật sự rất khó, bởi ai cũng có tư tâm, ai cũng mong bản thân sống tốt hơn người khác.
Ngoài ra, một môi trường tốt cũng ảnh hưởng nhất định đến sự hình thành tính cách. Bầu không khí cầu học trong học đường mà tốt, thì học tử tự nhiên càng cố gắng.”
“Có câu thế sự thấu tỏ đều là học vấn, nhân tình quen thuộc tức là văn chương. Rất nhiều học vấn vốn được đúc kết từ chính cuộc sống của chúng ta. Ví dụ như thuyết nhân tính bản ác của Tuân Tử, vì sao ông lại nói vậy? Có thể là vì ông nhìn thấy một đứa trẻ ba tuổi tàn nhẫn giết chết một con chim non; cũng có thể là bởi ông trông thấy một nam tử trưởng thành bỏ người mẹ bệnh yếu lại trong núi mặc kệ sống chết, rồi mới cảm khái mà viết ra.
Thật ra, ta lại cho rằng nhân tính vốn có thiện, cũng có ác. Khi hành vi của ngươi không ảnh hưởng đến người khác, họ phần nào sẽ dành cho ngươi thiện ý. Nhưng khi hành vi của ngươi uy hiếp đến lợi ích của họ, họ liền có thể làm điều ác với ngươi.”