Hắn cần tìm một người thầy thật sự để dạy mình cách viết văn thời vụ.
Đời sau thường lên án chế độ khoa cử xưa là cổ hủ, cứng nhắc, như thể đã làm lỡ dở bao nhiêu nhân tài.
Phải đến khi bước vào triều Đại Lương, nơi có chế độ khoa cử tương tự nhà Minh, Trần Nghiễn mới thật sự thấm thía sự gian nan của con đường này.
Hắn có thể nhờ vào sự chăm chỉ mà học thuộc làu Tứ thư, nhưng khi phải làm văn thời vụ thì nhất định cần có thầy giỏi dẫn dắt.
Nhà họ Trần có một điểm không sai, đó là luôn cố gắng để Trần Thanh Vi được học với những thầy hay, trò giỏi.
Trước kia, thầy dạy ở tộc học nhà họ Cao vốn nổi tiếng hơn các thư viện khác, học trò từ đó bước vào con đường khoa cử cũng thuận buồm xuôi gió hơn.
Như trong [Hồng Lâu Mộng], tuy Lâm Đại Ngọc không thể ra làm quan, nhưng thầy của nàng cũng là người từng đỗ tiến sĩ như Giả Vũ Thôn.
Còn con cháu nhà nông đa phần chỉ được học với các tú tài.
Mà tú tài thì sao sánh được với tiến sĩ về khả năng làm văn hay sự hiểu biết về kinh nghĩa?
Câu nói “Nhà nghèo khó sinh quý tử” cũng bắt nguồn từ đó.
Trong những người Trần Nghiễn quen biết, người học vấn cao nhất, có tiền đồ nhất chính là Chu cử nhân. Hắn từng theo ông, học từ thuở vỡ lòng.
Giữa họ, ngoài lễ nghi sư đồ, còn là tình nghĩa cha con sâu đậm. Chỉ tiếc Chu cử nhân bận rộn, mười ngày may ra mới có một hôm rảnh để giải đáp thắc mắc cho Trần Nghiễn, nên nếu chỉ dựa vào sự chỉ dạy của ông thì vẫn chưa đủ.
Trần Nghiễn lúc này ngày càng khao khát công danh.
Hắn từng khuyên Chu cử nhân rời khỏi tộc học nhà họ Cao vài lần, nhưng ông đều không đồng ý.
Chu cử nhân từng chịu ơn nhà họ Cao, không thể rời đi khi họ đang lâm vào cảnh khốn đốn.
Nếu trước khi nhà họ Cao hoàn toàn suy sụp, Trần Nghiễn có thể đỗ đạt, thì đến lúc đó hắn còn có thể ra tay cứu lấy Chu cử nhân.
Khi Trần Nghiễn đang định hỏi thăm Mạnh Vĩnh Trường xem nên vào thư viện nào thì phù hợp, thì Chu cử nhân đã tìm được thầy cho hắn, lại còn đích thân dùng xe ngựa đến đón.
Chu cử nhân nghiêm giọng dặn dò Trần Nghiễn và Chu Ký Bạch: “Hai con nhớ phải giữ lễ phép trước mặt Dương phu tử, không được giở trò khôn lỏi. Phải hiểu rằng, trước khi học làm người có học, phải học làm người tử tế trước.”
Trần Nghiễn và Chu Ký Bạch đồng thanh đáp lời.
Lúc này, Chu cử nhân mới kể về lai lịch của Dương phu tử.
Dương phu tử từng là thần đồng nổi danh khắp huyện Bình Hưng, ba tuổi đã thuộc Tứ thư, năm tuổi biết làm văn, mười hai tuổi đỗ tú tài, mười lăm tuổi đỗ cử nhân, thật sự là người có tiền đồ rạng rỡ.
Theo lệ, các cử nhân nếu muốn dự kỳ thi hội sẽ phải du học đó đây để tìm hiểu dân tình và chính sách địa phương.
Trong chuyến du học, Dương phu tử từng gặp chuyện bất bình: một cường hào chiếm đoạt ruộng đất của dân lành. Ông ta phẫn nộ đứng ra cáo giác, giúp nông dân đòi lại ruộng tốt, nhưng vì thế mà đắc tội với thế lực địa phương.
Chưa kịp rời khỏi nơi ấy, ông ta đã bị chặt đứt năm ngón tay phải.
Theo luật triều Đại Lương, người tàn tật không được dự khoa cử.
Con đường khoa cử của Dương phu tử cũng đứt đoạn từ đó.
Từ ấy, ông ta chỉ dạy học cho các gia đình giàu có, nay tuổi đã cao, trở về quê nhà an dưỡng tuổi già.
Chu cử nhân từng được Dương phu tử chỉ điểm năm xưa, giữa hai người có chút duyên cũ. Sau khi đích thân đến thăm hỏi, ông mới có cơ hội đưa hai đứa trẻ đến bái kiến Dương phu tử hôm nay.
Thấy Chu Ký Bạch tuy nét mặt căng thẳng nhưng ánh mắt lại ánh lên vẻ hân hoan, Chu cử nhân khẽ gật đầu.
Rồi ông đưa mắt nhìn sang Trần Nghiễn, thấy hắn vẻ mặt bình thản, liền hỏi: “Không muốn bái Dương phu tử làm thầy à?”
Trước mặt Chu cử nhân, Trần Nghiễn không giấu giếm: “Con thấy bái sư lúc này vẫn còn quá sớm.”
Nếu muốn bái sư, hắn cũng phải đợi đến khi đỗ tú tài, như vậy mới có cơ hội tìm được danh sư thật sự.
Người ta vẫn nói, cây cao bóng cả, đến khi ấy, dù hắn chỉ nằm yên cũng chẳng ai dám bắt nạt.
Chu cử nhân hiểu rõ suy nghĩ trong lòng hắn, nhưng không giận, chỉ chậm rãi nói: “Với tài trí của con, sau này chắc chắn sẽ bước chân vào quan trường. Nhưng nếu con sớm chọn đứng về một phe, đến khi người con nương tựa sụp đổ, con cũng khó mà thoát khỏi liên lụy. Ta đã nếm trải nỗi khổ ấy, không cách nào thoát ra, chỉ mong bảo vệ các con không lặp lại vết xe đổ của ta.”