Tiếng chuông ngừng rồi, Tri Ý vẫn nhìn tờ giấy.
Mực trên đó đã cũ. Người ký tên dường như chỉ vừa buông bút, nét cuối còn giữ nguyên vẻ dứt khoát nàng từng thấy mỗi khi phụ thân ghi xong một phép tính.
Bùi Hoài Cẩn đặt chén nước trước mặt nàng.
“Uống một chút.”
Tri Ý đưa tay, nhưng chạm phải mép chén mới nhận ra mình không khát.
“Nếu ngày tháng ghi đúng…”
“Thì có chỗ cần làm rõ.” Thầy Lục ngắt lời. “Chưa hơn được câu ấy.”
Ông trải giấy trở lại, lấy một mảnh gỗ chặn góc.
“Đừng nhớ bằng mắt. Chép nguyên văn.”
Nàng nhìn ông.
“Khi lòng đang rối, người ta dễ chỉ giữ lại điều mình sợ nhất.”
Tri Ý lấy bút. Nàng chép tên tài liệu, ngày gửi, dòng xác nhận. Đến chữ ký của phụ thân, ngòi bút ngừng lại.
“Chỗ này ghi là có chữ ký.” Hoài Cẩn nói. “Không cần vẽ theo.”
Nàng gật đầu.
Hắn cũng chép một bản, rồi đối chiếu với nàng từng chữ. Sau đó thầy Lục tự tay đặt tờ biên nhận vào phong giấy, ghi số hồ sơ bên ngoài.
“Ta giữ bản này. Hoài Cẩn tra sổ tiếp nhận. Ngươi đem những gì ở nhà đến đối chiếu.”
“Học trò có thể xin về Nam Kiều không?”
“Được. Nhưng chiều nay vẫn phải học.”
Tri Ý vô thức nhìn ra cửa.
Thầy Lục đã ngồi xuống.
“Cha ngươi để lại nhiều hơn một chữ ký. Đừng vì muốn hiểu tờ giấy này mà quên điều ngươi đến đây để làm.”
Nàng đến lớp khi mọi người đã mở sách.
Vân Chu đẩy ghế sang một chút, chừa đường cho nàng. Trên bàn có phần bài hắn chép giúp, nét chữ nhỏ và sít.
“Thầy gọi lâu thế?”
“Có hồ sơ cần xem.”
Hắn không hỏi tiếp.
Buổi chiều học cách tính sức chứa của bể nước. Tri Ý hiểu từng phép tính, nhưng khi giáo tập hỏi bể có ba cửa dẫn thì phải chia lượng nước ra sao, nàng lại nghe thành chuyện cao độ bờ sông.
Nàng đứng lên, trả lời sai.
Cả lớp yên lặng. Có người ngoái lại nhìn.
Giáo tập gõ thước xuống bàn.
“Thẩm Tri Hành, đề hôm nay ở trước mặt ngươi.”
Tai nàng nóng bừng.
“Học trò sơ suất.”
“Ngồi xuống. Cuối buổi làm lại.”
Vân Chu kéo tờ giấy về phía mình, viết hai chữ dưới phần đề: Bể kín.
Tri Ý nhìn rồi cúi đầu.
Tan học, Cảnh Minh chạy tới, định rủ nàng xuống nhà ăn. Thấy nàng còn tính, hắn đứng chờ bên bàn.
Nàng tính lại từ đầu. Đến bước thứ ba, Vân Chu đưa ngón tay chặn dòng giấy.
“Ngươi dùng số của cửa thứ nhất hai lần.”
Tri Ý nhìn thật lâu mới thấy.
“Ta làm một mình được.”
Giọng nàng cứng hơn ý định.
Bàn tay hắn thu lại.
Cảnh Minh cũng ngừng nghịch chiếc chặn giấy.
Tri Ý siết cán bút. Một lát sau, nàng đặt xuống.
“Xin lỗi. Ta không nên nói thế.”
Vân Chu nhìn nàng, rồi lại chỉ dòng tính.
“Vậy sửa đi.”
Không ai hỏi nàng đang giấu chuyện gì. Sự im lặng ấy khiến nàng khó chịu với mình hơn cả một câu trách.
Giấy xin ra ngoài cần chữ ký của giáo tập và quản xá.
Tri Ý đến phòng quản xá lúc trời đã ngả chiều. Người giữ sổ hỏi nàng về trước hay sau hồi trống cuối.
“Trước.”
“Không kịp thì phải có người nhà đến báo. Đừng tự ý ngủ ngoài.”
Nàng đáp lời, cất thẻ rồi quay ra.
Cảnh Minh đợi dưới cây lê.
“Ta xuống phố mua giấy. Cùng đường không?”
Tri Ý nhìn chiếc túi nhỏ trên tay hắn.
“Huynh còn cả một xấp.”
Hắn nhìn lại nàng.
“Vậy mua mực.”
“Mực cũng còn.”
Cảnh Minh thở dài.
“Ngươi cứ coi như ta muốn xuống phố.”
Nàng không nỡ vạch trần thêm.
Hai người đi qua con đường lát đá. Sau mấy ngày ở trên núi, tiếng rao dưới chân dốc nghe gần gũi lạ thường. Một bà bán bánh đang quạt bếp, khói thơm bay qua hàng rào tre.
Cảnh Minh mua hai chiếc, đưa nàng một chiếc.
Tri Ý cầm mà không ăn.
Hắn cũng không ăn ngay.
“Có chuyện ở nhà sao?”
Nàng bước chậm lại.
“Chuyện cũ.”
“Muốn kể thì kể. Không muốn cũng được.”
Tri Ý nhìn bánh trong tay. Vỏ bánh còn nóng, truyền hơi ấm qua mảnh giấy lót.
“Nếu có một người đã mất, nhưng người khác vẫn dùng tên người ấy làm việc…”
Nàng dừng.
Cảnh Minh không cười nữa.
“Việc tốt hay việc xấu?”
“Chưa biết.”
“Vậy trước hết phải biết họ làm gì.”
Nàng khẽ gật.
Đi được vài bước, hắn nói tiếp:
“Nhà ta có cửa hàng treo tên tổ phụ. Có việc ông chưa từng thấy, người ngoài vẫn nói là ý của ông. Nhưng nếu đem cả chữ ký ra dùng thì lại khác.”
Tri Ý ngẩng lên.
“Huynh từng gặp?”
“Gặp người trong nhà cãi nhau vì chuyện ấy. Ta bị đuổi ra trước khi nghe rõ.”
Hắn nhún vai, rồi nghiêng chiếc bánh về phía nàng.
“Chỉ biết lúc chưa nghe đủ, tốt nhất đừng cãi theo.”
Cữu mẫu nghe xong, không lập tức xem bản chép.
Bà hỏi:
“Ai đang giữ tờ giấy?”
“Thầy Lục.”
“Ai biết?”
“Thầy, con và Bùi sư huynh.”
Đỗ Uyển gật đầu, lúc ấy mới nhận giấy.
Tri Ý ngồi bên cạnh, nói cả chuyện số liệu khác bản nháp. Bà đọc chậm, đến dòng xác nhận thì lấy tay miết phẳng nếp gấp.
“Ta không hiểu phép đo. Nhưng ngày tang cha con thì không thể nhớ nhầm.”
Nàng cúi mắt.
“Con muốn viết thư về nhà, nhờ mẹ tìm những tờ còn lại.”
“Viết. Đừng kể suy đoán như chuyện đã biết.”
Cữu mẫu lấy giấy sạch cho nàng.
Tri Ý viết được nửa trang thì dừng. Nàng đã kể về tập đồ, về những con số cần đối chiếu, nhưng chưa viết đến chữ ký.
Đỗ Uyển ngồi đối diện, không giục.
Cuối cùng, nàng ghi đủ.
Mẫu thân đã đồng ý để nàng đi học. Không có nghĩa bà phải chấp nhận nhận tin về chồng mình qua một lời nói lửng lơ của người khác.
“Con sợ mẹ khó chịu.”
“Sẽ khó chịu.” Cữu mẫu đáp. “Nhưng để mẹ con tự quyết xem có muốn tìm tiếp hay không.”
Bà chờ mực khô rồi giúp nàng gấp thư.
“Ta có người quen đưa hàng về Thanh Khê sáng mai. Người ấy chỉ mang thư, không cần con ra mặt.”
Tri Ý cảm ơn, sau đó mới nhận ra trước mặt đã có một bát mì.
“Ăn đi. Ngồi đây lâu mà chưa thấy con kêu đói.”
Nàng ăn hết nửa bát mới kể chuyện mình trả lời sai trong lớp.
Cữu mẫu nghe, chỉ nói:
“Ngày mai nhớ xin lỗi người chép bài giúp con thêm lần nữa.”
Khi Tri Ý trở lại nội xá, Cảnh Minh đang loay hoay với cửa sổ.
Chiếc chốt mới đã lắp, nhưng khung gỗ lệch khiến cửa vẫn còn khe.
“Không phải có thợ sửa rồi sao?”
“Sửa chốt. Chưa sửa khung.”
Hắn dùng tay lành giữ thanh gỗ, bàn tay băng thuốc đặt sau lưng.
Tri Ý để túi xuống.
“Đưa ta xem.”
Nàng thử đóng mở, tìm được chỗ vướng rồi lấy dao nhỏ gọt một lớp mỏng. Cảnh Minh đứng bên cầm đèn. Ánh sáng đổ xuống cổ tay nàng, làm nổi mấy vết xước chưa lành.
Hắn nhìn một lát rồi dời đèn thấp hơn.
“Đủ sáng không?”
“Được.”
Cửa khép kín sau lần thử thứ ba.
Cảnh Minh thở ra, vẻ nhẹ nhõm quá mức khiến nàng thấy lạ.
“Huynh sợ lạnh đến thế?”
“Ta không sợ. Ngươi đêm nào cũng tỉnh khi có tiếng động.”
Tri Ý ngừng cất dao.
Hắn đã quay về bàn, như thể chỉ nói một chuyện nhỏ.
“Mai ngủ thêm được một chút. Ta sẽ thử tự dậy.”
Nàng muốn đáp rằng hắn không cần làm vậy. Nhưng nhìn chiếc cửa đã kín, nàng lại không nói.
Đêm ấy, trước khi tắt đèn, nàng nhìn bàn tay băng thuốc của hắn.
“Nếu sáng mai đau hơn thì báo.”
Cảnh Minh ngước mắt.
“Ngươi cũng học Bùi sư huynh quan sát người khác rồi à?”
“Ta chỉ nghe thầy thuốc dặn.”
Hắn cười, nhưng không trêu nữa.
Sáng hôm sau, Tri Ý đến kho sớm.
Vân Chu đang mài một đầu cọc bị xước.
Nàng đặt trước mặt hắn bản bài tập đã làm lại.
“Hôm qua cảm ơn huynh.”
Hắn nhìn tờ giấy.
“Đã nói rồi.”
“Còn chuyện ta cáu.”
“Cũng nói rồi.”
Tri Ý đứng yên. Vân Chu ngẩng lên, cuối cùng đặt dao xuống.
“Ngươi muốn ta nhận hay muốn ta bảo không sao?”
Nàng hơi ngượng.
“Nhận.”
“Ta nhận. Lần sau muốn làm một mình thì nói sớm, đừng đợi người khác cúi vào mới đuổi.”
“Được.”
Hắn đưa nàng thanh cọc đã mài.
“Hôm nay kiểm cửa chia. Ta giữ sổ.”
Tri Ý nhận lấy.
Sự đổi việc ấy khiến nàng phải rời những con số, nhìn lại từng mối gỗ và dòng chảy trước mắt. Vân Chu không nói vì sao. Nàng cũng không hỏi.
Ở vườn thuốc, người quản vườn cho họ xem những luống mới tưới.
“Hạ cửa xuống thì mấy ngày nắng lấy đâu nước?”
Tri Ý ngồi cạnh bể, đo độ sâu.
Nước cần giữ không nhất thiết phải giữ bằng cách nâng cả đáy cửa. Có thể làm tấm chắn tháo lắp, nhưng lúc mưa phải có người mở đúng giờ.
Vân Chu ghi ý đó rồi hỏi:
“Nếu người ấy quên?”
Nàng nhìn đường tràn phía bên kia.
“Vậy phải có lối thoát riêng.”
Hai người vẽ đến gần trưa. Bản đầu quá hẹp, bản sau chắn lối đi. Đến bản thứ ba, Cảnh Minh ghé qua, chống tay xuống bàn đá.
“Các ngươi có biết người gánh nước đi từ bên nào không?”
Tri Ý ngẩng lên.
Hắn chỉ con đường nhỏ sau hàng thuốc.
“Ta vừa giúp mang hai thùng. Đi chỗ các ngươi định đào ấy.”
Nàng nhìn bản vẽ rồi lấy bút gạch lại.
Cảnh Minh ngồi xuống, rất hài lòng.
“Hóa ra ta cũng cứu được một phép tính.”
Thầy Lục xem bản sửa, giữ lại đến cuối buổi.
Ông bắt họ ghi rõ phần nào đã đo, phần nào mới ước tính, ai phải kiểm tra sau khi lắp thử.
Tri Ý viết đến dòng người kiểm, bỗng nhớ tờ biên nhận.
Một cái tên nằm cuối trang có thể khiến người đọc yên tâm đến mức không hỏi thêm.
Nàng ngẩng đầu.
Thầy Lục hiểu ánh mắt ấy, nhưng chỉ nói:
“Ký vào việc mình đã làm.”
Tri Ý ghi tên Thẩm Tri Hành.
Ngòi bút kéo qua giấy, chậm hơn thường lệ.
Tri Ý từng nghĩ chỉ cần học được vài tháng, nàng sẽ trả lại tên cho huynh trưởng rồi rời đi. Bây giờ, mỗi ngày trôi qua lại khiến việc rời đi khó hơn nàng đã tưởng ban đầu.
Vân Chu đứng cạnh, chờ nàng ký xong mới ghi tên mình. Cảnh Minh cũng được thầy gọi lên, vì con đường gánh nước là điều hắn đã kiểm tra.
Hắn nhìn ba cái tên, bỗng cười.
“Sau này làm được thứ gì dùng lâu hơn một mùa, nhớ cũng ghi đủ như thế.”
“Còn Đỗ Thành?” Tri Ý hỏi.
“Hắn sẽ tính phần nước còn thiếu. Không ghi, hắn đòi lại bản vẽ mất.”
Vân Chu cất bút.
“Làm xong đã rồi nói.”
Cảnh Minh không giận, cuộn giấy giúp thầy.
Tri Ý đứng nhìn vệt mực đang khô. Nàng từng muốn chỉ cần một người biết phép tính là do mình làm. Đến khi thật sự được đứng cùng người khác, nàng mới hiểu tên dưới bản vẽ còn là một lời hẹn: có điều gì sai, người ấy phải trở lại.
Nàng không biết mình có thể ở đây bao lâu.
Thẩm Tri Hành trên giấy thì có thể ở lại rất lâu.
Hoài Cẩn tìm được sổ tiếp nhận vào chiều ngày thứ hai.
Tập đồ được đưa đến cuối tháng tám, biên nhận lập cùng ngày. Người giao là một thư lại huyện Thanh Khê tên Đào Quý.
“Ta chỉ biết đến đây.” Hắn nói. “Chưa biết người ấy còn làm ở huyện không.”
Tri Ý nhìn tên.
Nàng từng nghe phụ thân nhắc, nhưng không đủ để nhớ mặt.
Thầy Lục đặt bản chép bên cạnh sổ.
Ông còn lấy ra lịch khảo hạch, bảo nàng xem ngày nộp bản sửa đường nước. Mười tám học trò đều phải trình bày việc đã làm, kể cả những phần thất bại. Người không đạt được làm lại, nhưng sẽ lỡ đợt đăng ký khảo sát mùa hạ.
Tri Ý đọc đến hai chữ khảo sát, ánh mắt dừng lại.
Thầy Lục không nhắc nữa. Ông để tờ lịch bên cạnh, cho nàng tự cân nhắc.
“Ta sẽ gửi thư hỏi đường đi của tài liệu. Chưa hỏi chữ ký.”
“Nếu họ nhận ra vì sao thầy hỏi?”
“Có thể. Vì thế ta xin đối chiếu cả những tập gửi cùng đợt.”
Ông quay sang nàng.
“Trong lúc chờ, vẫn học, vẫn làm bài.”
Tri Ý đáp lời.
Hoài Cẩn đưa nàng ra hành lang.
“Thầy không bảo ngươi đừng buồn.”
Nàng nhìn hắn.
“Chỉ là những việc khác vẫn cần làm.”
Gió lùa qua cửa sổ. Tri Ý giữ mép bản chép, chợt hỏi:
“Sư huynh chưa từng muốn bỏ hết để tìm cho rõ một chuyện sao?”
Hắn im lặng một lúc.
“Có. Bỏ rồi mới biết ăn một bữa cơm và ngủ một đêm cũng giúp mình nhìn rõ hơn.”
Nàng không hỏi đó là chuyện gì.
Đi đến cầu thang, hắn nhắc:
“Gói thuốc dùng hết chưa?”
“Còn.”
“Vậy nhớ dùng.”
Lần này Tri Ý không thấy câu hỏi ấy đáng sợ như trước.
Thư nhà đến nhanh hơn nàng tưởng.
Sáng ngày thứ tư, cữu mẫu sai bà vú mang lên một gói áo cùng hộp bánh. Dưới đáy hộp là phong thư của mẫu thân.
Tri Ý đợi đến giờ nghỉ mới mở sau màn.
Mẹ viết ít. Bà đã tìm thấy bản nháp, gửi kèm một tờ còn đọc được. Những tờ khác dính vào nhau vì nước, không thể vội bóc.
Bà cũng nhắc rằng trước trận lũ, phụ thân từng nhờ Đào Quý mang một hòm giấy ra khỏi phòng làm việc.
Không ai trong nhà biết hòm đi đâu.
Tri Ý đọc đến đó, ngồi thẳng dậy.
Tờ bản nháp có vết mực son nàng nhớ. Cao độ bờ phía đông quả nhiên thấp hơn bản ở Vân Đài. Bên lề, phụ thân ghi rằng số đo cũ cần kiểm lại sau khi chân đê bị xói.
Đó vẫn chưa phải lời giải.
Nhưng là lần đầu nàng cầm được thứ có thể đặt cạnh bản sao mà không chỉ dựa vào trí nhớ.
Ngoài màn, Cảnh Minh gõ lên thành giường.
“Có bánh gửi đến cho ngươi. Ta được ăn không?”
Tri Ý gấp giấy.
“Được.”
Hắn im một lát.
“Ngươi có muốn để lại phần nào không?”
Nàng kéo màn, thấy hắn cầm hộp nhưng chưa mở.
Sự chờ đợi ấy khiến lòng nàng mềm đi.
“Để ta lấy một chiếc. Phần còn lại huynh chia với Vân Chu.”
“Hắn sẽ bảo ta chỉ biết ăn.”
“Vậy bảo là ta nhờ.”
Cảnh Minh nhận lời ngay.
Buổi chiều, Tri Ý xin xuống Nam Kiều một lần nữa.
Trong thư còn một mảnh giấy của cữu mẫu: Đào Quý đang ở kinh thành, từng ghé cửa hàng giấy mực hỏi thăm. Bà đã nhờ người tìm ông.
Nàng không muốn để người ấy lên Vân Đài trước khi nói chuyện với mình.
Hoài Cẩn xem giấy xin ra ngoài, hỏi:
“Vì bản nháp?”
“Còn có thể gặp người giao hồ sơ.”
Hắn đặt bút xuống.
“Ngươi định hỏi một mình?”
“Có cữu mẫu.”
“Đừng đưa bản chép cho ông ấy ngay. Để ông ấy tự kể trước.”
Tri Ý gật, rồi do dự.
“Sư huynh có thể đi cùng không?”
Hắn nhìn nàng. Chính nàng cũng ngạc nhiên vì đã hỏi.
“Ta cần người biết tờ giấy đang được giữ thế nào.”
Hoài Cẩn thu sổ.
“Đợi ta báo quản xá.”
Đào Quý đến khi trà mới được pha.
Ông ngoài bốn mươi, áo xám phủ bụi đường, móng tay có những vết đen khó rửa. Vừa bước qua cửa, ông đã nhìn Tri Ý.
Nàng đứng dậy.
Trong một thoáng, đôi mày ông nhíu lại.
“Thẩm thiếu gia?”
“Vâng.”
Đỗ Uyển mời ông ngồi, giới thiệu Hoài Cẩn là học trò giúp thầy Lục đối chiếu tài liệu.
Đào Quý đặt mũ lên đầu gối.
“Ta nghe nói thiếu gia học ở Vân Đài. Quả nhiên giống lệnh tôn.”
Tri Ý không biết ông đang nói khuôn mặt hay việc học.
Hoài Cẩn hỏi về chuyến giao hồ sơ cuối tháng tám. Ông nhớ ngày đi, nhớ phải đổi xe vì mưa. Nhưng khi được hỏi hòm giấy của Thẩm Hoài Chương, bàn tay giữ mũ bỗng siết lại.
Đỗ Uyển nhìn thấy.
“Có điều gì khó nói?”
Đào Quý cúi đầu.
“Hòm ấy không được đưa cùng đợt. Ta đã gửi ở chỗ khác.”
Tri Ý thấy hơi thở mình ngừng một nhịp.
“Giao cho ai?”
Ông chưa đáp. Mắt ông lại dừng trên mặt nàng, lần này lâu hơn.
“Thiếu gia… trước kia thuận tay trái, phải không?”
Tri Ý nhìn bàn tay phải đang đặt trên chén trà.
Bên cạnh, Hoài Cẩn cũng nhìn xuống.
Nước trà đã nguội. Nàng vẫn thấy đầu ngón tay mình nóng rát.