Đêm ấy, Tri Ý không tập trung nổi vào bài.
Hai chữ Thanh Khê cứ hiện lên mỗi khi nàng cúi xuống.
Một bản đồ ở Vân Đài mang cách đánh dấu giống phụ thân chưa đủ để chứng minh điều gì. Khoa Minh toán thu thập tài liệu từ nhiều nơi, chuyện người vẽ tham khảo một bản mẫu của huyện khác cũng bình thường.
Nàng biết vậy.
Nhưng biết là một chuyện, thôi nghĩ lại là chuyện khác.
“Thẩm huynh.”
Tri Ý giật mình.
Cảnh Minh đang ngồi bên kia giá sách, bàn tay bị thương đặt trên bàn.
“Ngươi chấm bút vào chén nước lần thứ hai rồi.”
Nàng cúi nhìn.
Mực đen loang dưới đáy chén.
Tri Ý đặt bút xuống, lấy khăn lau đầu ngòi. Cảnh Minh đứng dậy, đổi chén nước khác cho nàng.
“Có chuyện gì?”
“Ta đang nghĩ về bản đồ hôm nay.”
“Bản đồ khiến chúng ta đo lại ba lượt ấy?”
Nàng gật.
Hắn kéo ghế ngồi chếch bên cạnh, chừa khoảng cách vừa đủ để không nhìn vào những trang nàng úp xuống.
“Ngày mai hỏi thầy là được.”
“Ừ.”
Cảnh Minh nhìn nàng một lúc, không hỏi tiếp.
Hắn lấy sách của mình sang.
“Vậy trước khi nghĩ tiếp, cứu ta câu này.”
Tri Ý nhìn phép tính, vô thức sửa:
“Huynh chép nhầm số ở dòng trên.”
Hắn cúi xuống.
“Thật à?”
Nàng chỉ chỗ nhầm, giải thêm mấy bước. Đến lúc ngẩng đầu, vẻ căng thẳng trong lòng đã dịu đi đôi chút.
Cảnh Minh cười.
“Đấy. Ngươi vẫn nên mắng ta thì hơn. Nãy giờ ngồi im trông đáng sợ quá.”
Tri Ý biết hắn cố ý.
Nàng không nói ra, chỉ đẩy sách trở lại.
“Làm thêm một bài tương tự.”
Nụ cười của hắn lập tức cứng lại.
—
Sáng hôm sau, Tri Ý nộp đơn xin xem hồ sơ.
Người trông Tàng Thư Các đọc tên tài liệu, rồi lắc đầu.
“Hồ sơ công trình không ở gian sách thường. Phải có giáo tập ký.”
Nàng đã đoán được, lấy tờ giấy thứ hai ra. Thầy Lục ký sau buổi học sáng, bên dưới còn ghi rõ cho phép đối chiếu bản vẽ đường nước phía nam.
Thư lại xem kỹ rồi dẫn nàng vào gian bên.
Nơi này không có những giá sách đẹp như bên ngoài. Các bó giấy được xếp trong hòm, trên nắp dán năm và tên địa phương.
“Chỉ xem tại bàn. Không tự tháo dây các bó khác. Muốn chép phải ghi số hồ sơ.”
Tri Ý đáp từng điều.
Bùi Hoài Cẩn đang ngồi ở chiếc bàn phía trong, phân loại một chồng công văn cũ. Thấy nàng, hắn chỉ chỗ trống đối diện rồi tiếp tục làm việc.
Nàng ngồi xuống, mở bó giấy được đưa tới.
Bản vẽ đường nước năm ngoái quả nhiên dựa trên một bản cũ. Góc giấy ghi: Tham khảo thức cửa chia nước trong tập đồ Thanh Khê.
Đó là tên một tập tài liệu, không phải địa danh của công trình.
Tri Ý thở ra, vừa nhẹ nhõm vừa hơi thất vọng.
Nàng lật tiếp.
Biên bản sửa chữa ghi khung gỗ mục, phải thay. Đáy cửa được đắp thêm để giữ nước cho vườn thuốc vào mùa khô. Nhưng không có ghi nhận nào về việc kiểm tra mức tràn khi mưa lớn.
Sai sót có thể bắt đầu từ một ý định rất bình thường.
Nàng chép lại, cố kéo mình trở về với việc cần làm.
Được một lúc, Hoài Cẩn lên tiếng:
“Tìm thấy chưa?”
“Tìm được lý do nâng đáy.”
“Vậy còn điều khiến ngươi mất ngủ?”
Tay nàng dừng lại.
Hắn chỉ dưới mắt mình.
“Rất rõ.”
Tri Ý đặt bút.
“Phụ thân ta từng làm việc ở Thanh Khê. Ta thấy tên nơi ấy trên bản vẽ nên muốn xem thêm.”
Hoài Cẩn nhìn dòng tham khảo.
“Thư viện có thu tài liệu thủy lợi từ các huyện. Thầy Lục chọn mẫu để dạy.”
“Có cả tài liệu của phụ thân ta không?”
“Phải tra mục lục.”
Hắn không hứa giúp tìm ngay, chỉ đẩy cuốn sổ chỉ mục về phía nàng.
Tri Ý thấy lòng mình bình tĩnh hơn bởi sự cẩn trọng ấy.
—
Tập đồ Thanh Khê nằm trong một hòm giấy năm cũ.
Đó là bản sao, đóng chỉ thô, bìa đã đổi màu.
Ngay trang đầu, Tri Ý nhận ra tên phụ thân.
Thẩm Hoài Chương khảo định.
Nàng chạm rất nhẹ lên bốn chữ, như sợ mực chưa khô.
Bên trong có bản vẽ cửa nước, bờ dẫn, những đoạn ghi chú về mùa lũ. Phần lớn nàng đã thấy trong sách ở nhà. Nhưng vài trang có sửa đổi mà nàng không biết.
Nàng lật chậm, đến trang vẽ đoạn sông phía đông Thanh Khê thì ngừng.
Ở đó từng có một bãi lau.
Năm nhỏ, phụ thân đưa hai huynh muội đến thả diều. Tri Hành chạy ngã xuống bùn, còn nàng ngồi trên vai cha nhìn đàn chim trắng bay lên.
Sau trận lũ, bãi lau bị nước khoét mất một nửa.
Tri Ý đọc phần chú giải.
Con số ghi cao độ bờ khác bản nháp nàng giữ.
Nàng đọc lại.
Không phải lệch một nét, mà lệch cả một hàng số.
“Có chỗ sai?” Hoài Cẩn hỏi.
“Ta chưa chắc.”
Nàng ép mình nói chậm.
“Bản ở nhà ghi khác.”
“Ngươi mang theo?”
“Không mang tờ ấy.”
“Vậy hãy chép lại, về đối chiếu.”
Tri Ý gật đầu. Nàng lấy giấy, ghi từng số, cả dấu ngắt và chú thích.
Hoài Cẩn nhìn cách nàng chép, không thúc giục.
Khi nàng làm xong, hắn đặt một mảnh giấy bên cạnh.
“Ghi cả số hòm và số tập. Sau này cần xem lại sẽ dễ tìm.”
Nét chữ hắn thẳng và gọn.
Tri Ý nhận ra nó giống dòng nhắc mang áo ấm trên tờ vật dụng.
Nàng nhìn một thoáng rồi cúi xuống chép tiếp.
—
Đến giờ nghỉ trưa, Cảnh Minh đợi nàng ngoài Tàng Thư Các.
Hắn tựa vào cột, bên cạnh là Kỷ Vân Chu đang xem bản ghi hôm qua.
Thấy nàng, Cảnh Minh giơ hộp thức ăn.
“Ngươi mà đến muộn nữa, đậu phụ hết thật đấy.”
Tri Ý hơi ngạc nhiên.
“Huynh biết ta thích món đó?”
“Ngươi chỉ ăn thêm cơm vào hôm có nó.”
Vân Chu khép sổ.
“Phần cửa chia, ngươi tìm được gì?”
Ba người ngồi dưới mái hiên vắng. Tri Ý kể ngắn gọn việc nâng đáy để giữ nước mùa khô.
Vân Chu nhíu mày.
“Vậy phải xem cả lượng nước cần cho vườn thuốc. Hạ xuống như cũ có thể lại thiếu.”
“Ta cũng nghĩ vậy.”
Cảnh Minh dùng đũa gắp một miếng đậu vào bát nàng.
“Ăn trước rồi cứu cả vườn thuốc sau.”
Tri Ý nhìn miếng đậu, rồi nhìn bàn tay đang băng của hắn.
“Huynh đừng dùng tay ấy nhiều.”
“Vết nhỏ thôi.”
“Thầy thuốc dặn giữ khô.”
“Ta đâu có nhúng vào canh.”
Vân Chu đứng dậy lấy chậu nước, đặt trước mặt Cảnh Minh.
“Vậy dùng tay còn lại rửa bát.”
Cảnh Minh nhìn hắn, không biết lời ấy là quan tâm hay sai vặt.
Tri Ý cúi đầu cười.
Trong khoảnh khắc, nàng thấy ngày hôm nay vẫn có những chuyện rất bình thường: một bữa cơm nguội bớt, một bài chưa làm xong, hai người đang tranh nhau xem ai nên đi trả hộp.
Cảm giác ấy giữ nàng lại, không để những con số cũ cuốn đi hoàn toàn.
—
Buổi chiều, Tri Ý mang bản chép đến hỏi thầy Lục.
Ông đọc xong, không tỏ vẻ ngạc nhiên.
“Ngươi thấy không khớp ở đâu?”
Nàng chỉ hai đoạn.
“Ở nhà, phụ thân ghi bờ phía đông thấp hơn. Bản này lại cho rằng chênh lệch đủ lớn để không cần mở thêm lối thoát.”
“Nhớ chắc?”
“Con số cụ thể thì phải đối chiếu. Nhưng kết luận của phụ thân, học trò nhớ. Ông từng nói chỗ ấy sẽ chịu nước trước.”
Thầy Lục ngồi yên.
Một lúc sau, ông đứng dậy lấy chìa khóa từ trong ngăn bàn.
“Đi theo ta.”
Tri Ý theo ông sang phòng sách nhỏ phía sau. Trong tủ có một hộp gỗ đựng thư từ và giấy rời.
Ông tìm khá lâu mới lấy ra một phong thư cũ.
“Tài liệu này được huyện gửi đến sau trận lũ. Khi ấy ta đang thu thập các trường hợp vỡ đê để dùng cho việc giảng dạy.”
“Thầy từng viết thư hỏi lại?”
“Có.”
“Bên huyện trả lời thế nào?”
Ông đưa thư cho nàng.
Nội dung nói hồ sơ thất lạc sau thiên tai, phần còn lại đã được sao lục từ bản lưu. Người phụ trách trước kia qua đời, không thể đối chứng.
Tri Ý đọc đến đó, đầu ngón tay lạnh dần.
Thầy Lục nhìn nàng.
“Ta biết cha ngươi từng đọc sách của ta. Nhưng trước khi ông ấy mất, chúng ta chưa gặp nhau.”
Nàng nhớ lá thư chưa gửi trong ngăn bàn ở nhà.
“Phụ thân định viết thư cho thầy.”
“Định hỏi về guồng nước?”
Tri Ý lắc đầu rồi lại gật.
“Có lẽ không chỉ chuyện ấy.”
Ông không hỏi thêm.
“Chuyện số liệu khác nhau chưa đủ để kết luận ai sửa sai hay cố ý sửa. Có thể là bản nháp, bản đã hiệu chỉnh, cũng có thể người chép nhầm.”
“Học trò hiểu.”
“Ngươi đang rất muốn tìm được một lời giải thích. Khi ấy càng phải cẩn thận.”
Tri Ý cúi đầu.
Nàng biết ông nói đúng.
Nhưng càng đọc, nàng càng nhớ những ngày trước trận lũ. Phụ thân thường về muộn. Có đêm ông ngồi rất lâu trước đèn, ngón tay dính mực mà không hề mở sách dạy nàng.
Khi ấy nàng chỉ nghĩ ông bận.
—
Trước lúc rời phòng, Tri Ý nhìn thấy một tờ biên nhận kẹp sau thư.
Dấu đỏ của huyện Thanh Khê đã nhòe một góc. Trên đó ghi danh mục các tài liệu gửi đến Vân Đài, bên dưới có phần xác nhận.
Nàng vốn định đặt lại.
Rồi ánh mắt dừng ở ngày tháng.
Năm ấy.
Cuối tháng tám.
Tri Ý đọc lần nữa.
Phụ thân mất vào đầu tháng năm.
Thế nhưng dưới dòng đã trực tiếp kiểm tra số liệu tại hiện trường, vẫn là tên ông.
Không chỉ tên được người sao chép viết lại. Bên cạnh còn có một chữ ký nhỏ, nét cuối kéo lên, giống hệt thói quen của ông.
“Thầy.”
Giọng nàng khô đi.
Thầy Lục quay lại.
Tri Ý đưa tờ giấy bằng cả hai tay.
“Ngày trên đây… có thể ghi nhầm không?”
Ông nhìn theo ngón tay nàng. Vẻ mặt dần thay đổi.
Bên ngoài vang lên tiếng bước chân. Hoài Cẩn mang sổ mượn đến xin thầy ký, thấy hai người đều im lặng thì dừng ở cửa.
Thầy Lục ra hiệu cho hắn vào.
Ba người cùng nhìn tờ giấy.
Tri Ý nghe tiếng mình rất nhỏ:
“Hôm ấy, phụ thân ta đã được an táng hơn ba tháng.”
Không ai lập tức nói đến giả mạo.
Hoài Cẩn lấy bản danh mục khác đối chiếu dấu và ngày nhận. Thầy Lục đọc lại toàn bộ phần xác nhận, kiểm tra xem chữ ký thuộc bản đính kèm hay được dùng cho chính biên nhận.
Càng kiểm, căn phòng càng yên.
Cuối cùng, thầy Lục gấp giấy lại.
“Chuyện này trước hết chỉ ba người biết.”
Tri Ý ngẩng lên.
“Không phải vì phải giấu”, ông nói. “Mà vì ta chưa có bản gốc, chưa biết tờ này qua tay những ai. Muốn hỏi, phải hỏi cho đúng.”
Nàng cắn nhẹ môi rồi gật đầu.
Hoài Cẩn đẩy ghế tới sau lưng nàng.
“Ngồi xuống đã.”
Đến lúc ấy, Tri Ý mới biết đầu gối mình đang run.
Nàng đã đến Vân Đài để học những điều phụ thân chưa kịp dạy.
Nàng chưa từng nghĩ một ngày mình sẽ ngồi ở đây, nhìn tên người trên tờ giấy được lập sau khi người qua đời, và phải tự hỏi bàn tay nào đã viết thay nét cuối ấy.
Ngoài cửa, chuông báo giờ học chiều vang lên.
Tri Ý không đứng dậy.
Lần đầu tiên kể từ khi bước vào thư viện, nàng quên cả việc mình đang mang tên của một người khác.