Trí nghe đến tiền thì mắt sáng rỡ, cậu không hỏi thêm, cúi rạp người thoăn thoắt nhặt từng lát củ trắng phau dàn đều tăm tắp, kín mít mặt mẹt tre, không để lát nào đè lên lát nào.
Mùi nhựa củ mài ngai ngái bốc lên hòa vào cái nắng hanh hao của buổi trưa làng quê tĩnh mốc.
Đào buông dao, phủi mấy mẩu vụn dính trên mép thớt, cô bước ra lu nước mưa cạnh gốc cau, múc một gáo dội lên đôi bàn tay đang dính bết nhựa trắng.
Nước trôi đi, tay sạch bong, nhưng một mùi ngai ngái, ngưa ngứa khác chợt sộc thẳng vào hai cánh mũi.
Đào quay đầu nhìn về phía góc chái bếp, dưới bóng râm của lùm chuối tây, cái rổ sảo đan thưa vẫn úp lồng lên cái chậu sành sứt mẻ.
Đám tép riu vớt ở ao đình hôm qua chật ních bên trong, con nào con nấy bé tẹo xíu, thân chuyển sang màu hồng đục.
Gió trưa lay động tàu lá chuối, quạt cái mùi tanh nồng, ngèn nghẹt của tôm tép ươn bắt đầu bốc lên men dội thẳng ra giữa sân.
Cô bước lại gần, thò tay lật cái rổ sảo lên.
Mùi tôm tép ủ qua một đêm om dính bệt vào nhau xộc thẳng lên cánh mũi ngai ngái, mằn mặn, đám tép riu đã nhả bớt nước, con nào con nấy quắt lại, lớp vỏ trong suốt ngả sang màu hồng đục lấm tấm.
Trí nhăn mặt, đưa tay lên bóp cánh mũi rụt cổ lại, nhưng Đào lại gật gù đắc ý, làm mắm tép thì tép phải ươn ươn độ một ngày thế này mới nhanh ngấu, khi lên men cốt mắm mới đỏ au và tươm ra vị chua thanh được.
Cô bưng cái chậu sành ra mỏm gạch vỡ cạnh cầu ao.
Tiếng nước khua róc rách, Đào vốc một nắm muối hạt to bằng nửa đốt ngón tay, ném tóm vào chậu rồi khỏa đều.
Nước muối mặn chát đánh bọt trắng xóa, tẩy rụng đám bùn đất li ti và rong rêu bờ ao còn bám lại trên râu tép.
Cô khum hai bàn tay, đãi nhẹ nhàng để đầu tép không bị nát bấy, rồi trút tất cả ra chiếc rổ xảo thưa, xóc xóc vài cái cho ráo hẳn nước.
Trở vào bếp, Đào lần đến góc buồng, mở nắp cái chum sành sứt mẻ.
Dưới đáy chum lọt thỏm một đụn gạo lứt xay dở cối tay, vẫn còn bọc nguyên lớp cám đỏ au, thô ráp.
Cô vén tay áo, vét hết sạch chỗ gạo ấy ra rá, chừng được lưng vại bát con.
Đào ngồi xổm xuống, rút nắm rơm mồi lại ngọn lửa trong lòng bếp, bắc cái chảo gang xỉn màu lên chiếc kiềng ba chân.
Lửa cháy lách cách, liếm láp quanh đáy chảo làm lớp mỡ lợn ế từ đời thuở nào bám quanh mép cháy xèo xèo.