Bà Ký dừng lại giây lát, nhìn chăm chăm Mơ, định nói mà không biết mở lời thế nào.
Mơ hít sâu một hơi, cái quái gì vậy nè?
“Con còn, con còn nguyên.”
Bà Ký nghe xong thở ra một hơi, thầm tạ ơn trời phật, thêm một đứa nữa chắc bà đào lỗ xuống nằm cạnh ông Ký cho xong.
“Vậy sao bữa nay bà sui đem cặp vịt xiêm qua đây? Không lẽ bên đó không biết cái tục này? Lạ quá lạ!”
Mơ chột dạ, có lẽ cô biết lý do.
Chuyện chiếc khăn trải giường tối qua đã làm bà Thông phiền lòng. Thanh Đăng mang khăn đi chất vấn bà chả khác nào nói Mơ nghe lời chồng chống lại bà, hoặc ví dầu không phải thì lại thành ra Thanh Đăng vì bênh vợ mà cãi lời mẹ. Dù là lý do nào thì Mơ cũng là nguyên do làm hai mẹ con cãi nhau.
Tuy biết vậy nhưng Mơ không nói được, chỉ cười trấn an bà Ký: “Chắc tại con với chồng chưa có gì nên gửi cặp vịt xiêm, ý muốn nói là chưa xảy ra chuyện gì, chứ không phải ý tứ như má nói đâu. Mẹ chồng vừa bụng con lắm, má đừng lo.”
Nghe xong, bà Ký không hết lo mà giật mình nhảy nhổm.
“Ủa, rồi sao bây chưa ăn ở với nhau đi?”
Mơ đơ ra, trong phút chốc cảm thấy mặt nóng đến vỡ tung.
Tự dưng Mơ nhớ tới đêm tân hôn, Thanh Đăng say rượu nằm trên giường, cúc áo mở toang, rồi mấy lời khuyên nhủ đêm lạy xuất giá của chị dâu, trong bụng tự dưng run lên.
Tội lỗi quá, tội lỗi quá.
Mơ cười: “Đám cưới ngày đầu mệt quá nên hai đứa lăn ra ngủ, có biết trời trăng gì đâu. Đêm thứ hai thì chưa quen. Mà con thấy đâu cần phải gấp vậy, vợ chồng lâu dài chớ phải ngày một ngày hai, từ từ thì cũng… xong hết mà.”
Bà Ký nheo mắt nhìn con gái như để dò xét mức độ chân thật của lời nói, giây lát sau bà buông tiếng thở dài.
“Phận gái mười hai bến nước, làm sao biết bến nào trong bến nào đục. Thôi thì trong nhờ đục chịu đi.”
Thôi thì đứa nào có số phận của đứa đó, bà đã làm hết trách nhiệm của người mẹ, cuộc đời sau này phải trông chờ phúc phận tích lũy được của mỗi người thôi.
…
Khác với Mơ, ba Thu là cô gái đúng chuẩn vợ hiền dâu thảo, dịu dàng, khéo léo. Hồi trước, mỗi lần đi đám cưới họ hàng là bà Ký sẽ dẫn Thu theo, con gái giỏi giang thì ai cũng muốn khoe cho nhiều người biết. Tiếng lành đồn xa, mối mai xếp hàng tới coi mắt đông nườm nượp, chắc vì tiếng lành đó mà bà Thông dẫn con trai lặn lội xuống coi mắt.
Bà Ký vốn muốn đào tạo thêm đứa con gái như vậy, ai biết tính con gái nhỏ uốn nắn kiểu gì cũng không được, sau này bà mệt quá nên không lo nữa, mặc kệ. Tuy trong nhà có người làm nhưng lúc rảnh rỗi Mơ cũng vào bếp phụ một tay, lặt rau cắt thịt, học lỏm vài món phòng thân.
Đang ngồi nhổ lông vịt, con Lựu không biết từ đâu nhảy ra ôm cổ Mơ, vừa cười vừa khóc không nói được câu nào. Người trong bếp cười nhưng không trêu nó nữa, cũng tội nghiệp, nó thương cô Tư quá mà.
Cơm nước đã nấu xong mà chưa đủ người, bà Ký bảo Lựu chạy lên xóm Cào kêu ba Thu qua ăn cơm, còn chưa kịp đi thì nghe tiếng còi xe ngoài cổng.
Lựu chạy ra mở cổng, chiếc xe hơi đen chầm chậm chạy vào.
Lần đầu tiên Lựu gặp dượng Tư là hồi đám coi mắt của cô Ba, nó còn luôn miệng gọi người ta là dượng Ba, bây giờ hễ có người nhắc là thấy xấu hổ. Cũng không trách được, lần đầu nó gặp một người đẹp trai như thế mà. Bây giờ cũng vậy, chàng trai bước ra từ ghế lái, cũng đẹp hết hồn như lần đầu tiên nó gặp, Lựu đỏ mặt chạy luôn vào trong nhà.
Thì ra chuyện của cánh đàn ông mà Sự nói lúc nãy là nhờ Thanh Đăng dạy cách lái xe hơi, thu xong lúa ruộng mùa này Sự mua xe nên bây giờ tập trước là vừa. Trên đường chạy về, hai anh em gặp Thu nên chở luôn cô về nhà, vừa lúc kịp giờ ăn.
Bình thường mọi người sẽ ăn cơm luôn trong bếp, đỡ dọn lên dọn xuống, nhưng hôm nay có Thanh Đăng, sợ ăn trong bếp thì không phải phép nên dọn lên nhà trên. Bữa cơm diễn ra suôn sẻ, Mơ đau dạ dày nên chỉ ăn được nửa chén, Thanh Đăng được mọi người nhiệt tình gắp thức ăn, từ chối không được chỉ đành cười trừ nhận hết.
Đến chiều, chồng Thu xong việc ruộng thì qua chơi, hai tay cầm theo hai con cá lóc to. Sự hí hửng xách cá vào đưa cho vợ, một con để nấu cháo, một con thì chiên xù để ba anh em nhậu một bữa.
Bình thường Thảo và Thu không thích chuyện nhậu nhẹt này lắm, nhưng hôm nay coi như lần họp mặt đầu tiên của ba anh em nên đành nhắm mắt cho qua.
Buổi chiều đó, bà Ký ngồi ăn cháo với con gái và con dâu, con rể và con trai thì hò hét ầm ĩ bên cạnh, điếc cả tai.
Nắng chiều nhuộm hồng góc trời phía tây, dưới khung trời ấy có những con người nhỏ bé, lặng lẽ sống cuộc sống bình yên.
…
“Cô Tư chưa ngủ sao?”
Tiếng bìm bịp vọng vào từ ngoài đồng xa, trăng treo trên cao, gió thổi mát lạnh. Gió đêm nơi miền quê mang theo hương mạ non còn mới, mừng hương làm người ta thấy bớt đi lo âu và phiền não.
Thanh Đăng ngồi xuống cạnh Mơ, làn gió nhẹ vấn vít mùi hương hoa lài.
Thấy Mơ nhìn trời, Thanh Đăng cũng ngẩng đầu nhìn theo.
Anh cảm thán: “Trăng hôm nay sáng nhưng không tròn lắm.”
“Có ai khen anh đẹp trai chưa?”
“Hả?” Thanh Đăng không phản ứng kịp.
Mơ cười: “Tôi nói anh đẹp trai, con Mùi nó mê lắm nên cứ hục hặc với tôi hoài.”
Mùi là người làm trong nhà bà Thông, từ nhỏ con bé đã ở đợ cho nhà bà nên có thể xem là người làm có thâm niên nhất, nhưng thực ra chỉ lớn hơn Lựu hai tuổi.
Đêm tối không thấy được vẻ mặt người đối diện, chỉ nghe giọng nói của anh có phần nghiêm túc.
“Con Mùi còn nhỏ, như con nít đòi kẹo thôi. Cô Tư có nghe được lời không phải thì cũng nhắc nhở nó, cớ gì mà đem ra trêu chọc tôi?”
“Nghiêm túc quá, như ông cụ non.” Mơ phì cười.
Thanh Đăng cũng cười: “Sao tự dưng ra đây ngồi?”
“Nhớ nhà.”
“Đang ở nhà mà.”
Gió nhè nhẹ chạm vào má hai người, lành lạnh nơi chóp mũi.
Cô còn “nhà” khác nữa, cô nhớ về cuộc sống tiện nghi ở hiện đại.
Chợt, Mơ hỏi: “Cuộc sống ở nước Pháp chắc tiện nghi lắm hả mình?”
Thanh Đăng hơi giật mình, nhịn không được quay sang nhìn Mơ, trời tối quá không nhìn thấy gì.
Mình với ta tuy hai mà một,
Ta với mình tuy một mà hai*.
Gọi xong tiếng “mình” này Mơ nghe cõi lòng rung rinh, không biết vì chột dạ hay do không quen.
*Hai câu thơ bất hủ của thi sĩ Tản Đà
Gió đêm vờn quanh, Thanh Đăng lên tiếng, giọng như hòa vào khoảng trời đêm.
“Ừa, nước Pháp hoa lệ thì ai cũng biết, khí hậu khác với ở đây, thời tiết bốn mùa khác biệt rõ rệt, mùa đông còn có tuyết. Tuyết rơi từ trên trời xuống, giống như mưa nhưng không phải mưa, là dạng nước kết thành hạt vì quá lạnh, màu trắng tinh, xốp. Kiến trúc nhà bên đó không giống với mình bên này, chất liệu thì như nhà tôi nhưng hình dạng đẹp mắt, nhiều kiểu cách. Xe hơi chạy đầy đường, hàng quán san sát, cuộc sống sung túc nên con người ta cũng phóng khoáng hơn.”
Đó là những điều mà một con người chưa bao giờ đi xa sẽ thấy rất thích thú. Vì hồi ấy chưa có những phương tiện truyền hình ảnh, sách báo là cách truyền đạt thông tin duy nhất ở những miền đất xa nhau, họa hoằn lắm mới có những bức ảnh trắng đen mà xem.
Kiếp trước Mơ may mắn là cô gái thế kỷ 21 nên biết những điều này, chỉ là giọng Thanh Đăng êm tai quá nên cô không chen vào, chờ anh ngừng lại cô mới hỏi.
“Người bên đó tự do lắm hả?”
“Tự do này phải xem đặt ở phạm vi nào. Nước Pháp hoa lệ, giàu có, người Pháp dĩ nhiên cũng có được cuộc sống xa hoa.”
Trong bóng tối, mắt Thanh Đăng sáng lấp lánh: “Cuộc sống người giàu thì tốt, còn người nghèo cực lắm, người nghèo ở các nước thuộc địa càng bần cùng hơn, dù là ở Pháp hay ở Việt Nam. Đều là người cùng khổ mà.”
Mơ giật mình: “Người cùng khổ? Là tên nhật trình* hả?”
*Nhật trình: báo giấy
Thanh Đăng cũng ngạc nhiên: “Tờ nhật trình hành ở Pháp, tên tiếng Pháp là Le Paria, dịch ra tiếng Việt mình tên ‘Người cùng khổ’. Lúc tôi qua Pháp học thì không hoạt động nữa. Tôi cũng vô tình đọc được nhật trình cũ mới biết, sao mình cũng biết nữa?”
Thanh Đăng gọi tiếng mình nhẹ bẫng, lòng Mơ run lên, nhưng lúc đó cứ nghĩ là vì gió lạnh.
Mơ ngập ngừng, chẳng biết có nên hỏi tiếp không?
Lúc Bác Hồ hoạt động ở Pháp có làm chủ biên tờ báo Người cùng khổ, tờ báo với mong muốn liên kết những con người khốn khổ ở các nước thuộc địa.
Hiện tại là năm 1931, hoạt động cách mạng của Bác đã rộng khắp các nước Đông Dương*, Đảng cộng sản Việt Nam cũng vừa thành lập năm 1930, từ đó phong trào chống Pháp bắt đầu từ tầng lớp nông dân nổi dậy. Hai năm nay những phong trào này cứ nổi lên lại bị áp xuống, nghe nói người bị bắt bị đày ra đảo Côn Lôn đập đá đến mãn đời.
*Các nước Đông Dương: đôi khi gọi làg Đông Dương thuộc Pháp, gồm ba nước Việt Nam – Lào – Campuchia – Quảng Châu Loan (Trung Quốc)
Nếu Thanh Đăng biết được tờ báo này từ lúc ở Pháp thì phong trào nổi dậy hiện nay hẳn anh cũng biết. Nhưng biết là một chuyện, lập trường của anh thế nào lại là chuyện khác.
Mơ nói: “Út Sương đi học trường tây, nghe bạn bè bàn tán, về kể tôi nghe nên tôi biết.”
“Biết thì được nhưng đừng tìm hiểu sâu quá.”
“Tại sao?”
“Có lúc giả vờ không nhìn thấy thì sống được yên ổn.”
“Yên ổn này được bao lâu? Tính tôi hay lo xa, an ổn tạm thời như xây lâu đài trên cát, rồi có ngày sẽ sụp đổ.”
Thanh Đăng không tiếp lời, anh quay nhìn cô gái bên cạnh, dáng người nhỏ nhắn thế này mà lời nói không nhỏ chút nào, lâu lâu cứ làm anh giật mình.
Anh hỏi: “Vậy theo mình thế nào mới là yên ổn lâu dài?”
Mơ suy nghĩ một lát rồi nói: “Yên ổn này chỉ tính tiêu chuẩn đủ cơm ăn, áo mặc thì bây giờ vẫn chưa phải. Tôi nhớ nhà Nho có câu, quốc thái dân an, quốc gia có thái bình thì người dân mới yên ổn. Điều kiện cần và đủ đều chưa có, làm sao có thể bo bo giữ mình?”
Thanh Đăng tiếp: “Lục tỉnh Nam Kỳ ngày một giàu có, Sài Gòn phồn hoa rực rỡ, mình cũng có cơm ăn áo mặc đầy đủ, vậy còn chưa tính là quốc gia thái bình sao?”
Giọng Mơ nghiêm túc: “Mình có cơm ăn áo mặc chứ phần đông bà con mình còn nghèo dữ lắm. Sài Gòn phồn hoa rực rỡ để phục vụ cho người Pháp. Dân mình ở ngay trên đất nước ông cha để lại, nhìn sự phồn hoa không phải dành cho mình, mà còn phải nai lưng làm lụng để dựng lâu đài cho xứ người. Hy sinh cả một dân tộc để đổi lại chút phồn hoa giả tạm. Họ nói là giàu mạnh, chớ tôi thấy chẳng khác nào cái thòng lọng treo sẵn trên cổ dân ta.”
Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc với phe thắng là phe Hiệp ước. Pháp thuộc phe Hiệp ước nhận được khoản bồi thường chiến phí để tái đầu tư vào cuộc sống người dân của họ. Nhưng nguy cơ chiến tranh thế giới thứ hai lại bắt đầu rục rịch, để chuẩn bị cho những cuộc chiến sắp tới, Pháp bắt đầu mạnh tay hơn với những vùng đất thuộc địa.
Chiến tranh thế giới thứ nhất chấm dứt, phe Hiệp ước thắng lợi, nước Pháp cũng được bồi thường chiến phí để lo lại cuộc sống cho dân bên họ. Nhưng bóng dáng một cuộc chiến khác đã rục rịch, và để chuẩn bị, họ siết chặt xứ thuộc địa, bắt dân cày đóng thuế nặng hơn, làm việc cực hơn.
Sài Gòn nhìn ngoài thì sáng choang, nhà lầu, đèn điện, xe hơi, nhưng Mơ thấy tất cả chỉ như cái lâu đài ảo, hào nhoáng cho người Pháp khoe mẽ. Họ rao giảng bình đẳng bác ái, mà coi kìa, địa chủ vẫn áp bức dân nghèo, cảnh đói khổ vẫn lan khắp nơi.
Mơ chợt nhớ những dòng chữ khô khan hồi còn đi học.
Tại bến cảng nhà Rồng, vào ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước.
Phải có quyết tâm lớn đến chừng nào mới dám đi như vậy? Nghĩ tới đó, lòng Mơ bỗng run lên, mắt cay xè.
Chợt một bàn tay đặt lên đầu cô, dịu dàng xoa nhẹ.
Mơ ngẩng lên, dưới ánh trăng sáng toả, gương mặt Thanh Đăng phủ màu bạc lấp lánh, đôi mắt như có ánh nước, sáng long lanh.
Vốn dĩ khoảng cách giữa hai người tương đối xa, nhưng chẳng hiểu sao Thanh Đăng chỉ cần giơ tay đã chạm tới cô.
Tóc cô bị vò rối tung.
Anh cười: “Tôi tin mình, nhưng mà đi ngủ thôi. Ngồi ngoài này lạnh quá.”
Nói xong anh đứng dậy, phủi quần rồi đi luôn vào trong nhà. Mơ ngồi đơ ra, lát sau mới hoàn hồn lại.
Cái quái gì vậy nè? Thằng cha này!
Rõ ràng là anh hiểu, rõ ràng là anh để tâm nên mới tìm đọc tờ báo Người cùng khổ. Rõ ràng là biết hết mà cứ giả vờ không biết, để cô tức giận mà tuôn một tràng rồi lật mặt bỏ vào trước, chưa kể còn coi cô như con nít mà vò đầu nữa chứ. Mơ có cảm giác mình như đứa nhỏ hoa tay múa chân trước mặt người lớn vậy.
Dạo này mình bị sao ấy nhỉ? Cứ nói chuyện với người này là biến thành đứa ngốc.
Tối đó, hai người chen chúc trên chiếc giường nhỏ của Mơ, rồi không biết vô tình hay cố ý, cô gái giành hết chăn về phía mình, không cho ai đó đắp nữa.
Hết chương 16