Gió đêm lùa qua ngọn tre xào xạc. Dưới ánh trăng bạc, bóng người con gái vung chày lên, nện chày xuống đổ dài trên mặt sân gạch. Tiếng cối đá, tiếng vỏ cua vỡ, tiếng thịt cua bị nghiền nát tạo thành một thứ âm thanh đặc quánh, sống động.
Mùi tanh nồng của cua đồng tươi nguyên bốc lên ngùn ngụt, lấn át cả mùi rêu mốc ẩm ướt, lan tỏa khắp khoảng sân vắng lặng, len lỏi vào từng kẽ nứt của vách đất.
Những nhát chày nện xuống mặt đá chát chúa, ép kiệt thứ nước màu nâu xỉn từ mớ vỏ cua cứng cáp. Mận dừng tay, vứt chiếc chày gỗ nhãn sang một bên. Cô kéo chiếc rổ tre mắt mau lại gần, lót thêm một mảnh rây bằng xơ mướp khô, múc từng gáo hỗn hợp bùn cua nhão nhoét đổ lên trên.
Cô ấn hai bàn tay dày cộp xuống, chà xát mạnh bã cua vào mặt xơ mướp. Nước cốt đục ngầu, tanh nồng mùi bùn đất len qua những kẽ hở, chảy ròng ròng xuống chậu sành bên dưới. Mận lại với gáo, múc thêm dòng nước mưa trong vắt dội vào bã cua, vắt kiệt đến khi những mảnh vỏ mai chỉ còn lại bã nhạt thếch.
Trăng đã ngả về tây, vắt ngang rặng tre đu đưa xào xạc. Mận quay sang chậu gạo hẩm ngâm nước vôi trong. Những hạt gạo vỡ nát ngậm no nước vôi, chuyển sang một màu vàng nhạt, sờ vào thấy cứng đanh, trơn tuột.
Cô khênh thớt cối xay đá úp lên mặt thớt dưới, luồn chiếc giằng tre vào lỗ chốt. Mận nhấc gáo múc một phần gạo lẫn nước, đổ ụp vào miệng cối. Bàn tay to bè nắm chặt tay quay, dồn lực từ bắp vai đẩy vòng đầu tiên.
Kèn kẹt…
Ù ù…
Hai thớt đá nặng trịch nghiến vào nhau, nghiền nát những hạt gạo ngậm vôi. Dòng bột nước trắng đục như sữa, thoang thoảng mùi nồng hắc của vôi tôi rỉ ra từ kẽ đá, men theo rãnh vòng tròn chảy tỏng tỏng xuống chiếc xô thiếc hứng sẵn.
Mận cứ thế nhịp nhàng đổ gạo, quay cối. Mồ hôi rịn ra ròng ròng trên trán, chảy tràn qua gò má phúng phính, nhỏ giọt xuống lớp áo nâu sẫm.
Cuội ngồi thu lu cạnh mép chiếu, hai mí mắt sụp xuống dính chặt vào nhau, đầu gà gật đập cả vào cột cột nhà, nhưng đôi tay vẫn giữ chặt vành xô thiếc không cho rung lắc.
Sương mù ùa vào từ ngoài ngõ, mang theo cái lạnh buốt của rạng sáng. Bầu trời đằng đông hửng lên một vệt sáng mờ mờ, xám ngoét.
Mận bưng xô bột nước đầy ắp, sánh đặc bước vào chái bếp. Cô quệt mồ hôi trán, vơ mớ bổi khô nhét vào bếp kiềng, thổi bùng ngọn lửa đỏ rực. Chiếc chảo gang to mẻ một góc mép được gác lên ba hòn gạch nung.