Sáng sớm hôm sau, sương mù vẫn còn giăng kín rặng cây sau lưng nhà, Tô Diệp An đã thức giấc.
Sau một đêm ngủ trên chiếc phản gỗ cứng ngắc nhưng tinh thần lại vô cùng sảng khoái nhờ linh khí từ không gian, cô vươn vai, hít một hơi thật sâu bầu không khí trong trẻo của vùng đồi núi. Vượng Tài đang cuộn tròn bên đống tro tàn, thấy chủ dậy liền phe phẩy đuôi chạy lại cọ cọ vào ống quần của cô.
Tô Diệp An vào nấu một nồi cháo gạo mới với chút thịt băm, để lại một phần cho Trương thị và Vượng Tài, dặn dò mẹ chốt kỹ cửa nẻo rồi mới yên tâm xách giỏ lên huyện.
Hôm nay, mục tiêu của cô không phải là đi chợ đen. Tiền bán nhân sâm và thịt sói vẫn còn rủng rỉnh, nhưng ở cái thời đại kế hoạch hóa tập trung này, chỉ có tiền không thì chưa đủ. Một cô gái mười sáu tuổi vừa tách hộ khẩu, không ruộng đất, không có công ăn việc làm mà ngày nào cũng có cơm trắng thịt cá để ăn thì sớm muộn gì cũng bị đội dân quân hoặc hàng xóm báo cáo lên ủy ban vì tội đầu cơ trục lợi hoặc tài sản bất minh.
Cô cần một vỏ bọc hoàn hảo. Một danh phận hợp pháp để giải thích cho sự sung túc của hai mẹ con. Và ở thập niên 70 này, không có vỏ bọc nào vững chắc và oai phong hơn ba chữ bát cơm sắt, tức là trở thành công nhân viên chức nhà nước.
Đi bộ hơn một giờ đồng hồ, Diệp An đã có mặt ở trung tâm thị trấn huyện.
Khác với vẻ đìu hiu của thôn Đại Hà, thị trấn buổi sáng tấp nập tiếng chuông xe đạp kính koong của những người công nhân mặc áo xanh lam, áo công nhân màu ghi đang hối hả đạp xe tới xưởng. Tiếng loa phát thanh từ trụ sở ủy ban văng vẳng những bản nhạc hùng tráng và khẩu hiệu thi đua sản xuất.
Đang đi dọc theo con đường rợp bóng cây xà cừ, bước chân của Tô Diệp An bỗng chậm lại.
Phía trước, ngay cổng lớn bằng gạch đỏ của nhà máy thực phẩm huyện có một đám đông đang chen lấn xôn xao. Mùi thơm của bánh quy nướng và kẹo mạch nha từ trong nhà máy tỏa ra ngào ngạt, khiến những người đứng ngoài thèm thuồng nuốt nước bọt.
Diệp An tò mò chen vào vòng trong. Trên bức tường cạnh bốt bảo vệ, một tờ giấy thông báo viết tay bằng mực đen trên giấy đỏ vẫn còn chưa khô hồ dán.
THÔNG BÁO TUYỂN DỤNG CÔNG NHÂN THỜI VỤ
Do nhu cầu mở rộng sản xuất phục vụ dịp Tết Nguyên Đán sắp tới, nhà máy thực phẩm huyện Linh Giang cần tuyển gấp 5 công nhân thời vụ làm việc tại xưởng đóng gói và xưởng sơ chế.
Yêu cầu: Nữ, từ 16 – 25 tuổi. Sức khỏe tốt, lý lịch trong sạch. Ưu tiên người biết đọc, biết viết và tính toán cơ bản.
Lương thử việc: 15 đồng/tháng + tem phiếu lương thực cơ bản.
Nếu làm tốt, sau 3 tháng có cơ hội thi tuyển lên chính thức.
Đám đông xung quanh bàn tán rôm rả, đa phần là những cô gái trẻ và các bà mẹ dắt theo con gái đến xem:
“Trời ơi, 15 đồng một tháng! Lại còn có cơ hội lên chính thức! Được làm ở nhà máy thực phẩm thì ngày nào cũng được ngửi mùi bánh kẹo, không lo chết đói.”
“Nhưng mà yêu cầu biết chữ kìa, con gái nông thôn mấy ai được đi học đàng hoàng đâu?”
“Ôi dào, nói là tuyển công khai thế thôi, chứ chắc mấy ông bà quản đốc trong đó cơ cấu cho con cháu hết rồi, đến lượt dân đen tụi mình chắc?”
Tô Diệp An đứng lặng nhìn tờ thông báo, trong đầu nảy số với tốc độ ánh sáng.
Lương 15 đồng/tháng đối với cô bây giờ chẳng bõ bèn gì so với một củ sâm đất bán được 200 đồng. Cô cũng chẳng có ý định chôn vùi cả thanh xuân trong xưởng máy tối tăm để làm một công nhân quèn.
Nhưng…
Thứ cô cần là cái mác công nhân nhà máy thực phẩm.
Thứ nhất, có công việc này, cô sẽ đường hoàng nhận lương và tem phiếu hàng tháng. Bà nội và thím ba có ghen tị đến nổ mắt cũng không thể làm gì được, vì cô kiếm tiền từ nhà nước.
Thứ hai, làm ở nhà máy thực phẩm, cô sẽ có cơ hội tiếp xúc với nguồn nguyên liệu, các chuyến xe vận tải và những mối quan hệ mua bán rộng lớn hơn. Đây là bàn đạp tuyệt vời để tuồn trái cây, nông sản từ không gian của cô ra ngoài thị trường một cách hợp pháp dưới danh nghĩa hàng lỗi hoặc hàng tuồn mà công nhân hay rỉ tai nhau.
Ánh mắt Diệp An lóe lên tia kiên định. Cô phải lấy được vị trí này!
Cái khó là làm sao để cạnh tranh lại con ông cháu cha đây? Bằng thực lực, dĩ nhiên rồi. Kiến thức của một nhân viên văn phòng thời hiện đại cộng với đầu óc nhạy bén lẽ nào lại thua mấy bài toán tính nhẩm thập niên 70 à?
Nghĩ là làm, Tô Diệp An lách khỏi đám đông, sải bước đi thẳng tới chiếc bàn gỗ kê trước cổng bảo vệ, nơi có một người đàn ông đeo kính cận dày cộp, mặc áo sơ mi trắng đang ngồi ghi chép danh sách ứng viên.
“Chú ơi.” Diệp An cất giọng trong trẻo, dõng dạc. “Cháu muốn đăng ký thi tuyển công nhân thời vụ ạ.”
Người đàn ông ngẩng đầu lên, đẩy gọng kính nhìn cô gái trẻ mặc chiếc áo cũ nhưng vô cùng sạch sẽ trước mặt. Gương mặt thanh tú, đôi mắt sáng rực tự tin, không hề có vẻ khúm núm rụt rè của những cô thôn nữ khác.
“Tên gì? Bao nhiêu tuổi? Thuộc đại đội sản xuất nào?” Ông ta lạnh nhạt hỏi, tay vẫn cây bút máy.
“Cháu tên Tô Diệp An, mười sáu tuổi. Cháu vừa tách hộ khẩu thành hộ độc lập, hiện cư trú tại chân đồi phía tây, thôn Đại Hà.” Cô trả lời rõ ràng, đồng thời rút luôn tờ giấy chứng nhận tách hộ có dấu mộc đỏ đặt lên bàn.
Người đàn ông hơi ngạc nhiên. Mười sáu tuổi mà đã tự lập hộ khẩu riêng? Lý lịch này tuy hơi kỳ lạ nhưng lại vô cùng sạch, không dính dáng đến thành phần phức tạp.
“Biết chữ không? Tính toán được chứ?”
“Dạ biết ạ. Cháu có thể đọc báo nhân dân và thuộc lòng bảng cửu chương.” Diệp An tự tin mỉm cười.
“Được. Ghi tên vào đây. Chiều nay đúng hai giờ quay lại sân nhà máy để làm bài kiểm tra viết và phỏng vấn. Nhớ mang theo bút.” Ông ta gật gù, ghi tên cô vào cuốn sổ.
Tô Diệp An mỉm cười cảm ơn rồi quay đi. Vừa bước được vài bước, cô chợt khựng lại khi nghe thấy một giọng nữ sắc lẹm vang lên từ phía sau:
“Đồng chí Lý, xưởng đóng gói bên tôi đang thiếu người trầm trọng. Danh sách tuyển lần này nhớ chừa cho tôi một suất nhé, đứa cháu gái dưới quê của tôi chiều nay sẽ lên thi, nó nhanh nhẹn lắm.”
Diệp An quay đầu nhìn lại. Một người phụ nữ trạc bốn mươi tuổi, vóc dáng đậm đà, mặc áo khoác len xanh chéo, trên ngực cài huy hiệu tổ quốc đang đứng nói chuyện với người đàn ông đeo kính. Phong thái bà ta hống hách, rõ ràng là người có chức quyền trong xưởng.
“Bà tổ trưởng Trần cứ đùa, quy định nhà máy là phải thi tuyển công bằng, cháu bà giỏi thì tự khắc qua thôi.” Đồng chí Lý cười giả lả đáp.
Diệp An khẽ nhíu mày. Tổ trưởng Trần? Cháu gái dưới quê?
Linh cảm của một người từng xem hàng trăm bộ phim điền văn báo cho cô biết, buổi thi chiều nay chắc chắn sẽ không hề suôn sẻ. Cái suất cháu gái kia rất có thể sẽ là vật cản lớn nhất của cô.
Nhưng Tô Diệp An chỉ hừ lạnh trong lòng. Đã bước chân vào ván bài này thì ai là đá kê chân, chiều nay sẽ rõ.