Năm 1970, giữa mùa hạ, mặt trời chói gắt như đổ một lớp dầu sôi xuống, nung đốt mảnh đất của đại đội Hồng Quang thuộc công xã Hướng Dương, huyện Thanh Hà đến mức bốc khói.
Đại đội Hồng Quang quản lý sáu đội sản xuất, đội một nằm ở phía đông nhất, ban chỉ huy đại đội, sân phơi thóc, kho tập thể, quầy hàng hợp tác xã đều tập trung ở khu vực này, là trung tâm náo nhiệt nhất của cả đại đội. Đi về phía tây theo con đường đất, từ đội hai đến đội sáu xếp thành hàng theo dốc thoải, càng về cuối đại đội nhà dân càng thưa thớt.
Mặt trời đứng bóng ngay trên đỉnh đầu, ve sầu trên cây hòe già ra sức kêu rộn rã, tiếng này chồng lên tiếng kia, khiến lòng người cảm thấy ngột ngạt. Cỏ đuôi chó trên bờ ruộng ủ rũ rũ lá, những cánh đồng lúa sớm rộng lớn vừa thu hoạch xong hơn một nửa, gốc rạ còn lại phản chiếu ánh sáng trắng khô khốc dưới nắng, trong không khí thoang thoảng mùi thơm cháy của rơm rạ trộn lẫn với bùn đất, còn có cả mùi mồ hôi nóng hôi hổi.
Trần Cửu địu chiếc giỏ đựng cỏ lợn cao nửa người, đi từ sườn núi hoang dưới chân núi sau vào trong thôn.
Năm nay cô mười bảy tuổi, vóc dáng không tính là lùn, chỉ là quá gầy, tay chân khẳng khiu vác một giỏ đầy cỏ lợn, đôi vai bị dây thừng siết thành những vết đỏ nhạt. Chiếc áo sơ mi vải xanh hoa nhí giặt đến bạc màu thấm đẫm một mảng mồ hôi đậm màu ở sau lưng, những lọn tóc con trước trán ướt đẫm dính bết vào thái dương, những giọt mồ hôi lăn dọc theo tóc mai rơi xuống bụi đất, thoáng chốc đã biến mất không dấu vết.
Cỏ ở sườn núi hoang dưới chân núi sau rất dày, toàn là dây khoai lang, cỏ đuôi chó và cỏ lưỡi mèo mà lợn thích ăn, cô rời nhà từ lúc trời vừa hửng sáng, cắt gần hai tiếng đồng hồ mới đầy giỏ này. Theo quy định của đại đội, cỏ lợn do đội viên cắt được sẽ nộp cho trại chăn nuôi tập thể để cân, cứ mười cân cỏ được tính một điểm công, giỏ đầy này khoảng bốn mươi cân, có thể ghi được hơn bốn điểm công, hời hơn nhiều so với việc ở nhà rảnh rỗi cả buổi sáng.
Xuống núi về đại đội phải đi vòng qua cánh đồng lúa rộng lớn, đi dọc theo con đường đất trên bờ ruộng là đường ngắn nhất. Cạnh bờ ruộng giáp với ruộng lúa, đất màu mỡ, độ ẩm cao, trái lại mọc ra không ít rau dại non, sạch sẽ hơn nhiều so với đám cỏ dại trên sườn núi sau. Trần Cửu đi không nhanh, ánh mắt quét qua ven đường, thấy rau sam lá dày mọng, rau muối non mơn mởn, liền cúi người tiện tay ngắt hai vốc, nhét vào chiếc túi vải nhỏ khâu bên sườn giỏ.