Thời gian trôi nhanh như cây lúa ngoài đồng, vừa ăn tết xong loay hoay lại gieo vụ mới, chưa kịp chăm bón đã tới lúc gặt, mới đó mà đã qua hai mùa lúa nổi.
Mơ đã là cô gái mười bảy tuổi.
“Đồn bậy bạ, ai nói cô Tư Mơ điên thì lại hỏi tui nè. Tui là thấy cổ khôn khéo ăn đứt mấy thằng con trai. Nói đâu xa, từ hồi ông Ký chết tới giờ, bà đếm coi được mấy lần cậu Hai Sự đi thăm ruộng? Nhà tui cất trên đất của họ, dăm ba bữa là thấy cô Tư đội nón ra đồng nhìn ngó, hỏi han tá điền, hiền lành hết sức.”
Chợ sáng đông khách, chị Hai The đáng lẽ đang đi chợ, mà vì tức quá phải chống hông cãi nhau với mấy cô bạn hàng.
“Hai năm nay giá lúa thấp thảm thương, chủ điền nào cũng kêu bán đất để trả nợ, có mỗi nhà bà Ký mua thêm được mấy mẫu ruộng tốt. Mùa rồi cô Tư đi thâu lúa, tá điền không đủ lúa là cô cho đứt luôn. Ăn ở vậy mà còn bị nói xấu là cớ làm sao?”
Chị bán chuối biện minh: “Tui có đồn gì đâu chèn ơi! Tui nghe người ta nói sao thì tui nói lại vậy mà. Tại bữa thấy con gái nhà ai đẹp quá, tính hỏi để sau này biết đường mai mối.”
Chị Hai The ngạc nhiên, hỏi: “Ai nhờ bà mai mối vậy?”
Chị bán chuối nhăn mặt, thầm nghĩ sao mà nhiều chuyện, nhưng vẫn trả lời: “Tính nhìn dùm cho thằng Nghĩa con bà Ba Gạo nè. Nhà có hai mẹ con đơn chiếc quá, nhờ tui thấy chỗ nào được thì chỉ giùm. Mà hỏi trúng cô Tư, chắc thôi.”
Mấy người xung quanh gật đầu đồng tình, đúng là không có một chút cơ hội nào. Chưa nói đến cô Tư giỏi giang, thì chỉ cái giàu sang nhà cô đã át vía hết thảy trai chưa vợ trong rạch rồi.
“Bà Ký còn chưa chịu gả cô Ba Thu đó đa, mối mai tới liên tục mà cô Ba không chịu ai.”
Hai The nhỏ giọng: “Nghe người ta đồn, cô Ba thương tá điền nên bà Ký răn dữ lắm. Mà từ hồi ông Ký chết tới giờ không thấy qua lại gì nữa, hông biết sao chưa gả.”
“Ê, tui nghe nói là…”
Bốn năm cái đầu chụm vào một chỗ, chẳng biết nói chuyện gì mà mặt ai cũng rất chăm chú.
Khu chợ gần bến sông lâu lâu mới có dịp đông đúc như vậy.
Vào những năm đầu thế kỷ 19, khu vực miền Tây Nam Bộ vẫn còn rất hoang sơ. Đất trồng ở các tỉnh tuy nhiều song cũng nhiễm phèn hay nhiễm mặn, lúa mỗi năm chỉ trồng được một vụ. Cây lúa hồi ấy là giống lúa mùa, nước ngập không chết, nước cao đến đâu lúa cao đến đó nên gọi là lúa nổi. Nước rút cũng là lúc thu hoạch lúa.
Mọi năm, đáng lẽ vào cuối tháng Mười âm lịch là nước đã bắt đầu rút. Nhưng không hiểu sao cả tuần nay, những cơn mưa lớn lại kéo về, nước sông không rút, ai nhìn cũng buồn héo cả ruột.
Trong căn nhà ngói đỏ bên sông, có cô gái ngồi ngoài hiên nhà cặm cụi viết gì đó, chốc lát cắn bút suy nghĩ rồi gạch một đường vào những ô vuông có sẵn trên giấy.
“Năm nay là năm 1930, năm 1954 tức khoảng 24 năm nữa thì Pháp thua trận ở Điện Biên Phủ. Sau đó Mỹ đến rồi lập chính quyền ở miền Nam,…”
Đời trước, học lịch sử hơn chục năm trên ghế nhà trường nên ít nhiều cũng biết được sau khi thống nhất vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Nhất là chỗ cô ở, vùng miền Tây Nam bộ còn trải qua nạn diệt chủng Pol Pot từ Campuchia tràn xuống.
Nếu không có gì thay đổi thì khi đó cô đã 62 tuổi. Hơn sáu mươi tuổi, nếu còn sống thì cũng chạy giặc không nổi.
“Con Tư hả bây?”
“Dạ má, con nè!”
Bà Ký cắp rổ lá trầu ngồi xuống bộ ly quăng trong nhà chính, cẩn thận dùng khăn khô lau từng lá, vừa lau vừa nói vọng ra hàng ba.
“Hồi sáng bây đi thâu huê lợi hả? Thâu được chưa?”
Mơ cầm sổ đi vào, cô để ý thấy tần suất nhai trầu của bà nhiều hơn trước đây.
“Dạ, con có đi mà chỉ thâu được vài chỗ, mấy chỗ khác xin cho thiếu tới mùa sau.”
“Cũng nữa?”
“Để con nói đầu đuôi má nghe. Năm nay lúa thất thiệt má à, nước cao, lúa lớn không kịp nên mỗi mẫu chỉ được tầm ba giạ lúa, ba giạ đó còn không đủ cả nhà năm người ăn thì lấy đâu ra lúa mà thâu? Thâu hết rồi thì nhà họ lấy gì sống?”
Bà Ký sẵng giọng: “Hồi tía bây còn sống, mỗi năm huê lợi đủ đầy có nhà nào dám thiếu, nay ổng mất bọn tá điền mới dám lộng hành như vậy. Rồi thêm mày cứ thấy ai than khổ than nghèo là cho thiếu. Vợ chồng thằng Tám thọt đó, cho mướn ruộng, còn cho ở nhờ trong đất. Nó thiếu hai mùa rồi, thêm mùa này là ba mùa. Vậy năm sau, nó đào đâu ra lúa mà trả cho mày bốn mùa?”
Bà Ký nói đúng, nhưng đứng vào vị trí là người đi thu tô thì Mơ cầm lòng không được. Nhà họ nghèo là nghèo thật, năm nay lúa mất mùa cũng là thật, dù có ép thế nào cũng không ép ra lúa được.
Mơ không trả lời, bà Ký tưởng tại mình lớn tiếng nên con nhỏ buồn, nên không nhắc nữa. Cũng tội con nhỏ, chuyện lúa thóc một tay nó lo, làm không xuể cũng đúng.
Bà ngồi xếp chân, tiếp tục têm trầu, thi thoảng nhìn xuống bến sông rồi thở dài.
Bà nói: “Tía bây đi cũng được hai năm rồi, chuyện đất cát mần ăn trong nhà giao cho thằng Sự, mà tao thấy nó không lo, làm thì bữa đực bữa cái. Thiệt tao rầu hết sức!”
Từ hồi ông Ký mất, tưởng rằng với vai trò người đàn ông duy nhất trong nhà Sự sẽ biết tu tỉnh làm ăn chăm lo gia nghiệp, nhưng ai có dè càng chơi càng dữ. Bà Ký lên tiếng nhắc nhở cũng chăm chỉ được vài hôm xong lại đâu vào đó.
Có lần Sự biệt tăm biệt tích gần hai tháng trời, bà Ký với Mơ phải xuống tận Cần Thơ tìm người về. Lần đó Mơ cãi nhau với Sự ngay tại trận, lời đồn cô Tư Mơ “không phải dạng vừa” cũng nhờ vậy mà càng lan xa.
“Nghe má nói vậy, chắc trong bụng cũng có tính toán gì hả má?”
Bà Ký nhìn đứa con gái giờ đã lớn phổng phao, dáng hình thon thả, mặt mũi xinh xắn. Tuy không mặn mòi bằng con gái thứ ba, song lại được nét dịu ngoan. Người ta nói lời không hay về con gái bà là lúc nó mới hết bệnh. Nhưng ngày qua tháng lại, bà nhận ra đứa con này có những suy nghĩ sâu sắc, đôi lúc có phần kỳ lạ mà lại có lý lẽ.
“Bữa đám giỗ ổng, má ngồi kế thím* Tư của bây, thì nó kêu cưới vợ cho thằng Sự đi. Thím mày gả về Cái Dầu, làm ăn cũng được, quen biết rộng, nó thấy được chắc là được thiệt. Má tính vài bữa nữa đi ra đó coi thử.”
*Thím: cách xưng hô của miền Nam và một số vùng khác, thím là cách gọi vợ của chú.
Hồi mới về đây Mơ ít khi gặp Sự, ngồi bên cạnh chăm bệnh cho cô chỉ thấy bà Ký với mấy người làm trong nhà. Sau này cô mới biết ông anh trai này ăn chơi có tiếng, còn có hẳn một nhóm bạn chơi cùng toàn các công tử nổi tai tiếng trong vùng. Ông bà Ký vốn đã tính chuyện cưới vợ cho Sự, để kìm bớt cái tính chơi bời của con, ngờ đâu ông Ký đi sớm, chuyện đã định thành ra lỡ dở.
“Má nói chuyện với anh Hai chưa?”
“Mấy bữa rày có thấy mặt mày nó đâu mà nói? Má tính vài bữa mày với má đi thăm nhà bên đó trước, chừng được thì mới nói nó hay.”
“Cưới vợ cho anh Hai, con với má đi coi rủi anh Hai hông chịu, ảnh quậy chịu sao thấu?”
Mơ cười, vừa là đùa cũng vừa là thật, ông anh này của cô cứng đầu dữ lắm. Nhưng bà Ký thì quyết chí cuối năm phải có cháu bồng cho bằng bạn bằng bè, bằng tuổi bà người ta có cháu nội cháu ngoại đấm vai bóp chân, còn bà ngay cả mặt con dâu cũng chưa biết, trách sao không nóng lòng cho được.
Trời chiều miền sông nước đẹp yên ả, con nước mang theo phù sa bồi đắp cho những vùng cằn cỗi, nước mát lạnh xoa dịu cơn khát của đất, nước trắng xóa bao trùm cả một vùng rộng lớn.
Mơ nhìn xuống bến nước trước nhà, lục bình dập dìu trôi theo con nước. Phải chăng số phận của con người thời này cũng như thế, xuôi theo dòng chảy mặc cho số phận sắp đặt?
Có lẽ “thuyền tới đầu cầu tự nhiên thẳng”, tới lúc bắt Hai Sự về cáng đáng việc nhà rồi.
…
Mơ nằm trên ghế lười ngoài hàng ba, nhìn màn đêm đen đặc trước nhà.
Hồi này đêm dài quá, hoặc vì thời này không có các thiết bị điện tử nên con người ta hay trông trời ngó đất, chú ý nhiều đến cái gì bỗng thấy nó lạ lẫm hẳn ra. Khi mong chờ sẽ thấy thời gian dài, khi để tâm sẽ thấy nhọc lòng.
Ngoài đầu ngõ vọng đến tiếng xe hơi xình xịch, tiếng người gọi nhau í ới trong đêm, bóng người lững thững bước thấp bước cao đi vào nhà, rồi như chợt phát hiện ra có người đang nằm trước cửa nên chân nam đá chân chiêu đi qua nhìn.
“Bữa nào cũng thấy mày nằm đây nuôi muỗi, điên vừa thôi.”
“Em đợi anh Hai về.”
Sự định đi vào trong, nghe vậy thì chững lại hỏi: “Đợi tao làm chi?”
“Bữa nào cũng đi chơi mà không mua quà cho em hả Hai?
Lúc trước Mơ không có anh trai, về đây mọc ra ông anh trai cao lớn lại thấy được lời. Sự không xấu tính, chỉ là cái ngông của thiếu niên còn chưa thu được, cần tìm một người có thể áp chế tính ham chơi này.
“Em với má mai đi Cái Dầu chơi, sẵn coi vợ cho anh.”
*Cái Dầu: địa danh huyện thuộc tỉnh Châu Đốc thời đó, hiện nay địa danh vẫn giữ, thuộc một huyện của tỉnh An Giang.
Sự giật mình: “Sao tao không nghe má nói?”
“Anh đi từ lúc gà chưa gáy sáng, về lúc trời tối mờ tối mịt. Thấy anh bận rộn nên má đâu có dám nói.”
“Cha mày!”
Sự quay đầu tìm ghế ngồi, tìm không thấy nên ngồi luôn xuống sàn nhà, rút điếu thuốc hút một hơi. Làn khói trắng bay ra rồi hòa vào màn đêm, chợt thấy Mơ lấy tay quạt vào không khí, anh quay đầu nhả khói ra hướng khác.
Bạn bè có lúc đến nhà chơi thường đùa, bảo muốn làm em rể của anh. Có lần anh nói mình có hai đứa em gả được nên cần hai đứa em rể, bạn bè cười lớn nói rằng cưới cô Ba thì nó điểm danh chứ cô Tư thì thôi. Sự biết em gái nhỏ bị đồn đoán không hay, nhưng khi nghe người ta chê em mình thì cảm thấy khó chịu, từ đó không chơi với người nọ nữa.
“Tía mất cũng được ba năm rồi, đất đai nhà cửa tía để lại sau này là của anh Hai, sao em thấy anh không lo coi sóc chi hết vậy?”
Giọng Mơ đều đều, rõ ràng là câu hỏi nhưng không mang giọng điệu chất vấn mà giống tâm sự hơn.
Sự cười cười: “Vậy chớ hổng phải có mày lo rồi hả?”
Hết chương 3